အမေ့ခံအတိတ်
အမေ့ခံအတိတ်
ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ (အပိုင်း ၂)

event_note ခေတ်ကာလများပြပုံ

နိုဝင်ဘာ ၁၈၂၄ - ၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၂၆

ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ (အပိုင်း ၂)

room United Kingdom

Read in English

အပိုင်း ၁ ကို ဒီမှာဖတ်ပါ


ရခိုင်နှင့်အာသံမှ ဗန္ဓုလတပ်များ ရောက်ရှိလာခြင်းသည် ရန်ကုန်စစ်ရှေ့မျက်နှာမှ အားလျော့စိတ်ဓာတ်ကျနေသော မြန်မာစစ်သည်များအတွက် အားတက်စရာ ဖြစ်ပါသည်။ ဗန္ဓုလသည် ရောက်လျှင်ရောက်ချင်း ဗြိတိသျှတို့နှင့် ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ရန် ပြင်တော့သည်။ အရှေ့ဘက်ပုဇွန်တောင်တွင် မြို့လတ်မင်းကြီးနှင့် အင်အား သုံးထောင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ညီတော်မင်းထင်မင်းခေါင်နှင့် အင်အားသုံးထောင်၊ အနောက်ဘက်တွင် နန်းစောင့်တပ်မှူးမင်းကြီး မဟာမင်းလှဇေယျသူနှင့် အင်အား လေးထောင်တို့ကို အသီးသီး နေရာချသည်။ ဆာအာချီဘော့ဒ် ကမ်ဘဲလ် တပ်စွဲနေသည့် သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်၏ အရှေ့တည့်တည့် တောအုပ်ထဲသို့ မင်းကြီးမဟာ မင်းလှရာဇာနှင့် လူအင်အား လေးထောင်ကို စေလွှတ်သည်။

ဗန္ဓုလရောက်လာသည်နှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ စစ်ရေးဗျူဟာလည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။ ခံစစ်နှင့် တိုက်နေမည့်အစား ဗြိတိသျှကို ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်လျှင် အနိုင်ရနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ နန်းတွင်းသို့လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေကို အစီရင်ခံသည်။ သို့နှင့် နန်းတွင်းကလည်း တတ်စွမ်းသမျှ လိုလေသေးမရှိ ထောက်ပံ့ပေးသည်။ အင်းဝရှိ စစ်တိုက်ရန် ဖင်နွှဲ့နေသူများကိုလည်း တက်ကြွလာအောင် နိုးဆော်နိုင်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာတို့၏ စစ်အင်အားကို တကယ်ရှိသည်ထက် အရေအတွက်ပိုများသည်ဟု မှန်းဆထားခဲ့သည်။ မြင်းတပ်သား ၇၀၀ နှင့် သေနတ်ကိုင်တပ်သား သုံးသောင်းခွဲ အပါအဝင်နှင့်ဆိုလျှင် စုစုပေါင်း ခန့်မှန်းခြေစစ်သည် ခြောက်သောင်းကို ရင်ဆိုင်ရမည်ဟု တွက်ထားကြသည်။ မြန်မာစစ်သည်များနှင့် ပတ်သက်ပြီး မှတ်တမ်းတင်ထားသည်မှာ “အဲမောင်း (လှံရှည်)ကိုင် စစ်သည်များမှာ အလွန်ပင် ကြံ့ခိုင်ကြသည်”ဟူ၏။ ဆာအာချီဘော့ဒ်၏ မှတ်ချက်မှာ “ရရှိသောသတင်းကို ယုံကြည်ရလျှင် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးမှ စုပေါင်းအင်အားစုသည် ယခု ကျွနု်ပ်တို့ ရှေ့သို့ ရောက်ရှိနေသည်ဟု ကောက်ချက်ချရပေမည်။ ဖမ်းမိသော သုံ့ပန်းများ၏ ပြောဆိုချက်အရ ဗန္ဓုလသည် မရေမတွက်နိုင်သော တပ်အင်အားနှင့် ဓနုဖြူသို့ ရောက်နေပြီ။ နောက်တစ်နေ့ လထွက်ချိန်တွင် ကျွနု်ပ်တို့ တပ်စခန်းကို အကြီးအကျယ် ဝင်ရောက်စီးနင်း ချေမှုန်းမည်ဟု သိရ၏”

ဗန္ဓုလသည် နောက်တန်းအခြေချစခန်းကို ဓနုဖြူ၌ ထားရှိသည်။ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် သူ့တပ်များသည် ရန်သူ၏ မြောက်ဘက်စစ်မျက်နှာရှိ တောအုပ်ထဲတွင် လည်းကောင်း၊ ဟင်းလင်းပြင် လယ်ကွင်းများတွင်လည်းကောင်း စုဝေးနေခဲ့သည်။ တစ်နေ့လုံး သစ်ပင်ကို ပုဆိန်နှင့်ခုတ်သံ၊ သစ်ပင်ဖြိုလှဲသံများကို ဗြိတိသျှတို့ ကြားနေရ၏။ နောက်တစ်နေ့မနက်တွင် မြန်မာတို့က သူတို့တွင်ရှိသော အကောင်းဆုံး အမြောက်များနှင့် စပစ်သည်။ သေနတ်ကိုင်စစ်သည်များကို အကာအကွယ်ယူကာ ရှေ့သို့တက်သည်။ ရွှေတိဂုံဘုရားပတ်ပတ်လည်တွင် လူချင်းထိုး သတ်ပုတ်ကြသည်အထိ ထိုးစစ်ဆင်သော်လည်း ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားရသည်။ နေ့လည်တွင် မြန်မာတပ်ရင်းလေးခုကို တပ်မှူးများက ဦးဆောင်ကာ တောင်ဘက်ဒလမှ ရန်ကုန်သို့ ကူးလာသည်။ အနောက်မြောက်ဘက်မှလည်း မြန်မာများက ရွှေတိဂုံဘုရားသို့ တိုးဝင်လာကြသည်။ အင်အားကြီးပင်မတပ်မှာ ယခုအင်းယားကန်အနီး မြောက်အရပ်တွင် ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ မွန်းလွဲပိုင်းရောက်သည်နှင့် ဗြိတိသျှတို့သည် ၎င်းတို့ ပတ်ပတ်လည်မှ အဝိုင်းခံနေရပြီဖြစ်ကြောင်း သဘောပေါက်သွားတော့သည်။

မြန်မာတို့ နောက်ထပ်လှမ်းလိုက်သည့် ခြေလှမ်းကြောင့် ဗြိတိသျှတို့ ရုတ်တရက် အံ့သြသွားရသည်။ ကတုတ်မြောင်းများ တူးကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ “ချီတက်လာတဲ့ တစ်တပ်လုံး မြေကြီးထဲ ဝင်ရောက်ပျောက်ကွယ်သွားကြတယ်”ဟု ရေးသားထားခဲ့ဖူးသည်။ နောင် နှစ်တစ်ရာမပြည့်တစ်ပြည့်တွင် ဗြိတိသျှတို့ကိုယ်တိုင် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်း၌ ဤစစ်ဆင်ရေးဗျူဟာကို ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း ထိုအချိန်ကမူ နားမလည်နိုင်သော မြန်မာတို့၏ လုပ်ရပ်ဆန်း ဖြစ်နေခဲ့၏။

“များမကြာခင်က ကျွနု်ပ်တို့ ထိုချီတက်လာနေတဲ့ လူအုပ်ကြီးကို စိုးရိမ်တကြီး အာရုံစိုက်ကြည့်နေတုန်း မြေကြီးထဲ ဝင်ရောက်ပျောက်ကွယ်သွားတယ်။ အလုံးစုံကို မြင်တွေ့လိုက်သူများမှအပ မည်သူမှ ဤမြေအောက်တွင် စစ်တပ်များ ရှိနေကြောင်း ယုံနိုင်ဖွယ်ရာ မရှိပါ။ တစ်ခါတစ်ခါတော့ ပေါ်လာတတ်တာက တစ်ခုတည်းပဲ။  ရွှေထီးဆောင်းထားတဲ့ စစ်တပ်ခေါင်းဆောင်က ဟိုသည်သွားလာရင်း တပ်သားများကို စီမံကွပ်ကဲနေတာကို သတိထားမိနိုင်တယ်။ အဝေးက လှမ်းကြည်နေသူအဖို့ မြေကြီးများ မို့မောက်ဖုံးလွှမ်းနေတဲ့ တောင်ပူစာလေးတွေက တိုက်ပွဲဝင်ရန် ချည်းကပ်လာနေတဲ့ ရန်သူတပ်မတော်ဟု မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ တွေးထင်ထားလိမ့်မည် မဟုတ်ချေ။ သို့သော် တစ်ချိန်လုံး ထိုထူးထူးဆန်းဆန်း လှုပ်လှုပ်ရွရွဖြစ်နေမှုကို စောင့်ကြည့်နေတဲ့ ကျွနု်ပ်တို့အဖို့ ပဉ္စလက်မှော်အတတ် ပြကွက်တစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်”

နောက်ပိုင်း ရက်ပေါင်းများစွာပင် မြန်မာတို့သည် မြေကြီးကိုတူးကာ ရှေ့ဆက်တိုးလာရာ ဗြိတိသျှတပ်စခန်းနှစ်ခုနှင့် သေနတ်ပစ်တစ်ကမ်းအကွာအဝေးအထိ ရောက်လာခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတပ်စခန်းနှစ်ခုမှာ သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်နှင့် ရန်ကုန်မြို့ထဲတွင် တည်ရှိသည်။ စခန်းသို့ ချဉ်းကပ်နိုင်သည့် လမ်းမှန်သမျှကို ဗြိတိသျှတို့က တားဆီးပိတ်ဆို့ထားသည်။ အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုများဖြစ်ပြီး တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အပြိုင်ကြဲကြသည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကမ်ဘဲလ်၏တပ်များက ဒုံးကျည်လက်နက် အားဖြည့်ပစ်ကူပေးမှုကြောင့် စစ်ရေးအပေါ်စီးရလာသည်။ စစ်မြေပြင်၌ ရာချီသော မြန်မာစစ်သည်များ ကျဆုံးသည်။ ဗန္ဓုလနှင့် ၎င်း၏ဗျူဟာမှာ မအောင်မြင်ခဲ့။ ဆာအာချီဘော့ဒ်က နောက်မှ ထိုးစစ်ထပ်ကြပ်မကွာ လိုက်တက်ကာ ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် နောက်ဆုံးခံတပ် ကုက္ကိုင်းကို ဝင်သိမ်းနိုင်ပြီး မြန်မာတို့ကို ရန်ကုန်မှ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။

ဗန္ဓုလသည် သူ၏နောက်တန်း တပ်စခန်း ဓနုဖြူသို့ ပြန်ဆုတ်ရသည်။ ဓနုဖြူမှာ ရန်ကုန်မြို့၏ အနောက်ဘက် မနီးမဝေးဒေသ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ ဘကြီးတော်ဘုရားကလည်း ကျန်ရှိသမျှ နန်းစောင့်တပ်အရာရှိများကိုပါ ပို့လွှတ်ပေးသည်။ မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတစ်ခုလုံးကို ပုသိမ်မြို့ဝန်လက်အောက် စည်းရုံးထားရှိစေသည်။ အထူးအင်အားဖြည့်တင်းသည့်အနေနှင့် ဒွာရဝတီမင်းသား၏တပ်ကို ရှမ်းပြည်မှ ပြန်ခေါ်သည်။ ရေတပ်သားများကို ရာနှင့်ချီ သိမ်းသွင်းသည်။ စုစုပေါင်း အင်အားတစ်သောင်းခန့် ပါဝင်သော တပ်ကြီးတွင် လူမျိုးပေါင်းစုံ၊ ကျွမ်းကျင်မှု ပေါင်းစုံ ပါဝင်သည်။ ဘုရင့်တပ်မတော်မှ အတော်ဆုံးတိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ပါရှိသလို စစ်ရေးလေ့ကျင့်မထားသည့် စစ်ရည်မဝသူများ၊ စစ်မှုမထမ်းမနေရ အမိန့်နှင့် လိုက်လာသော လက်နက်ပင် မကိုင်တတ်သော စစ်ပါးမဝသူများ ပါဝင်သည်။ ဓနုဖြူခံတပ်မှာ မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် တစ်မိုင်ခန့်ရှည်လျားပြီး ၁၅ ပေခန့်မြင့်သော ခိုင်မာသည့် ကျွန်းသစ်လုံးများနှင့် ယက်မခံတည်ဆောက်ထား၏။ ခံတပ်၏ နောက်ဘက်တွင် မြို့ဟောင်း အုတ်ရိုးတံတိုင်းရှိသည်။ တိုက်ခိုက်မှု ကာကွယ်ရန် မြောင်းများတူးပြီး ဆူးညှောင့်ဝါးချွန်များ ရောစပ်ထောင်ချောက်ဆင်ထားသည်။  

ဗြိတိသျှတို့ လူအင်အား အတောင့်အတင်း စစ်သည် လေးထောင်ခန့်နှင့် ဓနုဖြူအနီးသို့ ဆိုက်ရောက်လာသည်။ ဗြိတိသျှတို့က ဆက်သားတစ်ဦးကို စေလွှတ်ပြီး လက်နက်ချရန် တောင်းဆိုရာ ဗန္ဓုလက အကြောင်းပြန်သည်မှာ

“ကျွနု်ပ်တို့နှစ်ယောက်စလုံး ကိုယ့်တိုင်းပြည်အတွက် ကိုယ်တိုက်နေကြတာ။ ခင်ဗျားတို့ တိုင်းပြည်ရဲ့သိက္ခာကို ခင်ဗျားထိန်းသိမ်းသလို ကျုပ်တိုင်းပြည်ကိုလည်း ကျုပ် လေးလေးနက်နက် ကာကွယ်တာလည်း တွေ့ရမှာပါ။ ဓနုဖြူကို ကြည့်လိုသပဆိုရင် မိတ်ဆွေအနေနဲ့ လာခဲ့ပါ။ ကျုပ်လိုက်ပြပါ့မယ်။ ရန်သူအနေနဲ့လာရင်တော့ ကမ်းကိုတက်ကြည့်လေ”ဟု ဖြစ်သည်။

ဗြိတိသျှတို့၏ ပထမဆုံးတိုက်စစ်မှာ မအောင်မြင်ခဲ့။ ဗန္ဓုလက တုံ့ပြန်တိုက်စစ်ဆင်ရန် ကြိုးစားသည်။ ခြေလျင်တပ်သားများ၊ မြင်းတပ်များနှင့် တိုက်ဆင် ၁၇ ကောင်သုံးသော်လည်း အရာမရောက်။ တိုက်ဆင်များမှာ ပစ်ခတ်လိုက်သော မိုးသီးမိုးပေါက်ပမာ ကျလာသည့် ဒုံးကျည်များကြောင့် ရှေ့မတိုးနိုင်။ ဗြိတိသျှအမြောက်တပ်မှ အဆက်မပြတ်ပစ်ခတ်မှုကြောင့် မြင်းတပ်လည်း လှုပ်ရှားရမလွယ်ကူ။ မြန်မာစစ်သည် ရာချီ သေဆုံးပြန်ခသည်။ မြစ်အတွင်းတိုက်ပွဲတွင်လည်း မြန်မာစစ်လှေများကို ဗြိတိသျှစစ်သင်္ဘောကြီးမျးာက ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။

ဗန္ဓုလသည် တိုး၍ စိတ်ပူလာသည်။ ထိုအချိန်မှာပင် အရာရှိတစ်ဦး ဒုံးကျည်မှန်၍ ကျလေရာ နောက်လိုက်စစ်သည်နှစ်ဦး တာဝန်ကျရာနေရာမှ စွန့်ခွာထွက်ပြေးသည်။ ဗန္ဓုလက ယင်းတို့ကို မူလနေရာသို့ ပြန်ခေါ်လာစေပြီး ဒုံးကျည်ကျရာနေရာ တည့်တည့်တွင် ရပ်စေကာ ချက်ချင်းခေါင်းဖြတ်သတ်လိုက်သည်။ ရလဒ်ကို ကြိုသိနေသည်။ အခြားအခြား နည်းဗျူဟာများကိုလည်း မည်သို့မှ တွေးမရတော့ချေ။ ထိုညက ဗန္ဓုလသည် စွန်းပေနေသော ကင်းဘတ်စ်ပေါ်တွင် ကမ်ဘဲလ်အတွက် စာတစ်စောင်ရေးသည်။

“စစ်မြေပြင်တွင် တစ်ဦး၏စစ်အင်အားကို တစ်ဦးက သိသည်။ နိုင်ငံနှစ်ခုမှာ ဘာမဟုတ်သည့်အကြောင်းရင်းကြောင့် စစ်ဖြစ်ကြရ၏။ ကျွနု်ပ်တို့ တစ်ဦးစိတ်ကို တစ်ဦးမသိနိုင်။”

နောက်တစ်နေ့မနက်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မီးကုန်ယမ်းကုန် တိုက်ခိုက်သည်။ မြို့များကို အမြောက်နှင့်ထုသည်။ မြန်မာစစ်ကြောင်းရှိရာ နေရာမှန်သမျှကို ဒုံးကျည်မိုးရွာသည်။ ပထမတွင် တုံ့ပြန်မှုမရှိ။ နောက်မှ နောက်ချန်မြန်မာတပ်စုငယ်လေးတစ်စုက ထွက်လာပြီး ဓနုဖြူခံတပ်တွင် လူသူမရှိတော့ပါဟု သတင်းပေးသည်။ ဗန္ဓုလမှာ မော်တာကျည်ဆန်ပေါက်ကွဲ၍ ကျဆုံးခဲ့လေပြီ။ ထို့ကြောင့် မြန်မာတပ်များသည် မင်းကြီးမဟာဗန္ဓုလ ကျဆုံးပြီး တစ်ခဏအတွင်း ခံတပ်မှ ဆုတ်ခွာသွားကြ၏။ ပထမမှ ပြည်မြို့သို့ ဦးစွာခွာပြီး အထက်သို့ ဆက်လက်ဆန်တက်မည် ဖြစ်သည်။ ဗန္ဓုလသည် ခံတပ်အတွင်း လှည့်လည်သွားလာ သူ့စစ်သည်ရဲမက်များကို အားပေးနေခိုက်ဖြစ်၏။ အဆောင်အယောင် ဝတ်စုံပြည့်နှင့် ရွှေထီးကြီး တဝင်းဝင်းဆောင်းကာ သွားလာနေခြင်းဖြစ်၏။ ရန်သူ့တပ်အတွက် ပစ်မှတ်ထင်းထင်းကြီး ဖြစ်နေလိမ့်မည်ဟု သူ့စစ်ကဲတပ်မှူးများက သတိပေးသော်လည်း လက်မခံခဲ့။

ဗန္ဓုလ၏ နောက်ဆုံးအမှာစကားကို ဤသို့ မှတ်သားနာယူကြရ၏။

“ဒီစစ်ပွဲကို တို့တွေ ရှုံးချင်ရှုံးနိုင်တယ်။ ကံအကြောင်းတရားပဲ။ တို့တစ်တွေ အကောင်းဆုံးတိုက်ကြမည်။ အသက်စွန့်ပြီးတိုက်မယ်။ ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် ငါကတော့ ဂုဏ်သိက္ခာအကျ မခံနိုင်ဘူး။ စစ်ရှုံးရတာ သတ္တိနည်းလို့၊ တိုက်ရည်ခိုက်ရည် ညံ့လို့ဆိုတဲ့ သိက္ခာကျ အရှက်ရတာမျိုး မဖြစ်ချင်ဘူး။ ဗမာတွေ စစ်ရှုံးတာ သူတို့ရဲ့ စစ်သေနာပတိ ကျဆုံးလို့ - လို့ပဲ ရန်သူတွေ သဘောပေါက်ပါစေ။ ဒါမှ ဒီအဖြစ်ဟာ ဗမာတွေအတွက် ထာဝရတည်တံ့စေမယ့် တိုက်ပွဲဝင် စိတ်ဓာတ်နမူနာအဖြစ် သက်သေပြနိုင်မယ်။ ပြီးတော့လည်း အိမ်နီးနားချင်း တိုင်းပြည်တွေအကြားမှာ တို့လူမျိုးရဲ့ သိက္ခာနဲ့ ဂုဏ်ကျက်သရေလည်း တိုးစေမယ်”

ဗြိတိသျှတို့ စစ်ပွဲမှရလိုက်သည့် အဖိုးတန်ပစ္စည်းများထဲတွင် ဗန္ဓုလ၏ သံချပ်ကာဝတ်စုံနှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ရသော အိန္ဒိယဘုရင်ခံများ သုံးလေ့ရှိသည့် စစ်လည်ရှည်ဖိနပ်တစ်ရံ ပါဝင်သည်။ ၎င်းကို ကမ်ဘဲလ်က လန်ဒန်သို့ ယူဆောင်သွားပြီး တော်ဝင်လက်နက်တိုက်တွင် ပြသထားသည်။

လွန်ခဲ့သောအပတ်က အပူရှိန်ပြင်းထန်ခဲ့သမျှ ယခုတော့ မုန်တိုင်းဝင်ကာ မိုးပုံမှန်ရွာနေသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ငါးလလုံးလုံး ပြည်မြို့တွင် နားနေခဲ့ရ၏။ ယခုလောလောဆယ် ကုမ္ပဏီ၏ စစ်သည်အင်အားမှာ စုစုပေါင်း ငါးထောင်ခန့်ရှိသည်။ ဥရောပတပ်သား သုံးထောင်နှင့် မြင်းစီးတပ်ဖွဲ့၊ အမြောက်တပ်ဖွဲ့တို့ ပါဝင်သည်။

သာယာဝတီမင်းသားအပါအဝင် အင်းဝနန်းတော်မှ မှူးမတ်အချို့က ညှိနှိုင်းစေ့စပ်ရန် ဘုရင်ကို အကြံပေးသည်။ ကိုယ်တိုင် စစ်သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်တိုက်ပွဲအတွင်း ဗန္ဓုလဘေးတွင် ရှိနေခဲ့သည့် သာယာဝတီမင်းသားသည် စစ်မြေပြင်တွင် ရန်သူ၏အားသာချက်ကို ကိုယ်တိုင်ကြုံတွေ့ခဲ့ရဖြစ်သည်။ အချို့က တိုင်းပြည်အင်အား မလျော့ရဲသေးပါ။ အောင်နိုင်မှုကို ရယူနိုင်ပါသေးသည်ဟု စောဒကတက်ကြ၏။ သို့သော် သမားရိုးကျ စစ်ဗျူဟာမျိုးမဟုတ်ဘဲ နည်းလမ်းသစ်ကို မည်သူမှ အကြုံမပြုနိုင်။ ထုံးစံအတိုင်း စစ်သားအင်အားဖြည့်ကာ ဗြိတိသျှတို့နှင့် ကွင်းပြင်ကျယ်တွင် ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မည့် နည်းလမ်း သို့မဟုတ် ခိုင်မာသော ခံတပ်ထဲမှ တိုက်ခိုက်သည့်နည်းလမ်းကိုသာ အားထားကြသည်။ ထိုအချိန်ကရော နောက်ပိုင်းတွင်ပါ ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည့် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလပင်လျှင် ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး သို့မဟုတ် စစ်နည်းဗျူဟာ အသစ်အဆန်းတစ်မျိုးမျိုးကို အသုံးပြုရန် ကြံစည်တွေးတောနိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပါ။

နွေနှောင်းကာလတွင် ဆာအာချီဘော့ဒ်ထံသို့ ညွှန်ကြားချက်စာတစ်စောင် ရောက်ရှိလာသည်။ မြန်မာအစိုးရကို ဆက်သွယ်၍ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆွေးနွေးရန်ဖြစ်ရာ မြန်မာတို့ကို ဆက်သွယ်လိုက်သည်နှင့် ချက်ချင်းအကြောင်းပြန်လာသည်။ ယာယီအပစ်အခတ် ရပ်စဲချိန်တစ်လကို စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက်နေ့က စတင်ရန်ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတို့တပ်စွဲထားသော ပြည်နှင့် မြန်မာတို့တပ်စွဲထားသော မြေထဲအကြား ခရီးတဝက်၌ နှစ်ဖက်စလုံးမှာ တာဝန်ရှိသူများ တွေ့ဆုံကြ၏။ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တွင် နန်းတွင်းဝန်ကြီးနှစ်ဦးနှင့် မဟာဗန္ဓုလ၏ ထိပ်တန်း ရခိုင်အရာရှိများလည်း ပါဝင်သည်။ ကမ်ဘဲလ် ပြင်ဆင်ထားသော နေ့လည်စာ၊ ဝက်ပေါင်ခြောက်နှင့် ဝိုင်နီတို့ကို ခံတွင်းတွေ့ကြသည်ဟုဆိုသည်။ ထို့နောက် ဗြိတိသျှတို့က တောင်းဆိုချက်များကို တင်ပြသည်။ မြန်မာတို့ဘက်မှ မဏိပူရ၏ လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ်ပြုရန်၊ အာသံနှင့်ကချာနယ်အရေးကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မပြုရန်၊ ရခိုင်နှင့်လက်အောက်ခံနယ်များကို ပေးအပ်ရန်နှင့် စစ်လျော်ကြေးငွေ ရူပီ ၂ ကုဋေ ပေးအပ်ရန် ဖြစ်သည်။ စစ်လျော်ကြေးကြေသည်အထိ ရန်ကုန်၊ မုတ္တမနှင့် တင်္နသာရီတို့ကို ဗြိတိသျှတို့က ထိန်းသိမ်းထားမည်ဟု ဆိုသည်။

ဤအခြေအနေကို မြန်မာတို့ဘက်မှ လက်ခံရန် အဆင်သင့်ဖြစ်မနေပါ။ ထို့ကြောင့် အချိန်ဆွဲပြီးမှ စကားပြန်သည်။

“စစ်ပြေငြိမ်းရန် အမှန်တကယ်လိုလားသည်ဆိုလျှင် နဂိုကအတိုင်း မဟာမိတ်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိမည်။ မြန်မာတို့၏ ဓလေ့ထုံးစံအရ မဟာမိတ်ဖြစ်ကြလျှင် တစ်ဦးပိုင်သည့်အရာကို တစ်ဦးလုမယူလိုသည့် ထုံးစံရှိသည့်အတိုင်း လက်ရှိသိမ်းယူထားသည်ကို ပြန်လည်ပေးအပ်မှသာ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ဖြစ်ပါမည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ ယာယီရပ်စဲရေးကာလပြီးဆုံးမှ စစ်စရိတ်ငွေကြေးကိုလည်းကောင်း၊ ပိုင်နက် နယ်မြေကိုလည်းကောင်း ထပ်မံတောင်းခံပါဦးမည်ဆိုလျှင် ကျွနု်ပ်တို့၏ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းမှာ ပျက်ပြယ်သွားပြီဟု သင်တို့မှတ်ယူနိုင်ပါကြောင်း”

မြန်မာတို့အတွက်လည်း ရွေးချယ်စရာနည်းလမ်းက သိပ်မရှိ။ ဗြိတိသျှတို့ကို အနိုင်တိုက်နိုင်မည့် နည်းဗျူဟာအသစ် ကြံဆလိုစိတ်ရော၊ ကြံဆနိုင်စွမ်းပါ မရှိကြ။ လက်ရှိအင်အားမှာ ဗြိတိသျှတို့၏ထိုးစစ်ကို ဟန့်တားနိုင်စွမ်းမရှိပါ။ လုပ်နိုင်သည့်အရာတစ်ခုမှာ စစ်ရေးမကျွမ်းကျင်သော လူထောင်ပေါင်များစွာကို ရှေ့တန်းပို့၊ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆွေးနွေးနေသည်များကို ခဏရပ်ဆိုင်း၊ တိုက်ပွဲပြန်ဝင်ရန်ဖြစ်သည်။ ဘကြီးတော်ဘုရားနှင့် မှူးမတ်များက ဗြိတိသျှတို့၏တောင်းဆိုချက်များကို ကြားသိရသောအခါ အမျက်ထွက်သည်။ မြန်မာတို့က သည့်ထက်သက်သာလျော့နည်းသော တောင်းဆိုချက်များကို မျှော်လင့်ထားပုံရသည်။ မြန်မာပိုင် မြန်မာ့သြဇာခံ အနောက်ဘက်အင်ပါယာကို တစ်ခုမကျန် အစိတ်စိတ်ခွဲလိုက်ခြင်းနှင့် ပြင်းထန်သော ငွေကြေးတောင်းခံမှုမျိုးကို မမျှော်လင့်ထားကြပေ။ မြန်မာတို့က ၁၇၇၀ ပြည့်နှစ်က တရုတ်နှင့်စစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်ကို ကိုးကားပြောဆိုသည်။ သို့သော် တရုတ်နှင့်စာချုပ်မှာ မြန်မာတို့အနိုင်ရရှိပြီးမှ ချုပ်ဆိုခြင်းဖြစ်ပြီး ယခုစာချုပ်မှာမူ အကြိမ်ကြိမ် လက်နက်ချ တိုက်ပွဲများ ရှုံးပြီးမှ ချုပ်ရသောစာချုပ်ဖြစ်သည်။

နောက်ပိုင်းတွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲများတွင် မြန်မာ့သံတမန် ကောလင်းမြို့စားက စစ်ပွဲကြောင့် ဘုရင့်ဘဏ္ဍာတိုက်မှာလည်း လျော့ပါးကုန်ခန်းနေသဖြင့် အင်းဝနန်းတော်အနေနှင့် တောင်းဆိုသော စစ်လျော်ကြေးကို ပေးနိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း တင်ပြလာသည်။ မဏိပူရဘုရင်သစ်ကို ဗြိတိသျှတို့ ရွေးချယ်မည်ဆိုသည်ကို ကန့်ကွက်ကြောင်း၊ တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းကို စွန့်လွှတ်နိုင်သော်လည်း ရခိုင်ကိုတော့ မပေးနိုင်ကြောင်း၊ ရခိုင်မှာ အထူးဒေသဖြစ်ပြီး မြန်မာဘုရင်ပိုင် မြန်မာပြည်နှင့်တွဲနေသော ပိုင်နက်သာဖြစ်သင့်ကြောင်း ဆွေးနွေးသည်။ ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာဝန်ကြီးများ၏ ပြောဆိုချက်ကို အလေးမထားဘဲ “ကိစ္စက ခင်ဗျားတို့ ဘယ်လောက်အတိုင်းအတာ ကျုပ်တို့လက်ထဲ ပေးအပ်မယ်ဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။ ကျုပ်တို့က ကျုပ်တို့သိမ်းထားတဲ့အထဲက ဘယ်လောက်အတိုင်းအတာ ခင်ဗျားတို့ကို ပြန်ပေးမယ်ဆိုတာ အဓိက”ဟု ဆိုခဲ့သည်။

ထိုအတောအတွင်း မြန်မာတို့ဘက် ရေကုန်ရေခမ်း ခုခံရန်ကြိုးစားကြသည့် အဖြစ်အပျက်အချို့ရှိခဲ့သေးသည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် မဟာနေမျိုး ဦးဆောင်သောတပ်များက ပြည်မြို့ကို ပတ်ပတ်လည် ဝန်းရံသည်။ ရန်ကုန်နှင့် အဆက်အသွယ်များကို ဖြတ်တောက်ပစ်လိုက်ကြသည်။ ဗြိတိသျှတို့က မှတ်ချက်ပေးသည်မှာ ထိုကဲ့သို့ ပတ်ပတ်လည်မှ စစ်အင်္ဂါခင်း တိုက်ခိုက်လာပုံမှာ ရဲတင်းလှပြီး သူတို့၏ ချိန်သားကိုက် ပစ်ခွင်းနိုင်သော၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ဖြစ်စေသော အမြောက်များကို အကြောက်အလန့် မရှိခြင်း ပေတည်း ဟူ၏။ မြန်မာ့တပ်မတော်သစ်တွင် ရှမ်းပြည်မှ စစ်သား အမြောက်အမြား ပါဝင်သည်။ ရှမ်းတပ်များကို ရှမ်းစော်ဘွားများက ဦးဆောင်သည်။ အများစုမှာ ခေါင်းမွေးဖြူနေပြီ ဖြစ်သော ခေါင်းဆောင်အိုများ ဖြစ်ပြီး တရုတ်မြန်မာနယ်စပ် အနီးဒေသများမှ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းခေါင်းဆောင်များသည် လက်ထဲတွင် ဓားကိုဆုပ်ကိုင်ထားလျက်နှင့် တိုက်ပွဲကျသည်။ အချို့မှာ တိုက်ရင်းခိုက်ရင်း ကျဆုံးခဲ့သည်။ ဆာအာချီဘော့ဒ်၏လူများပင်လျှင် ပျိုရွယ်ချောမောသော မြင်းစီးမိန်းမပျို ၃ ဦး၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသေးသည်။ ရှမ်းမိန်းမပျိုလေးများ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့မျိုးနွယ်စု နောက်လိုက်များကို ဦးဆောင်အားပေးသည့်အနေနှင့် တိုက်ပွဲဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသူများ ဖြစ်ပေသည်။

သို့သော် ထိုတိုက်ပွဲတွင်သာမက အခြားသောတိုက်ပွဲများတွင်လည်း ဗြိတိသျှတို့ အနိုင်ရသည်။ နောက်ရက်သတ္တပတ်များစွာကြာသည်အထိ ဗြိတိသျှတို့ဘက်မှ ရက်ရက်စက်စက် ပစ်ခတ်နေသော ဒုံးကျည်နှင့်အမြောက်သေနတ်များကြောင့် မြန်မာတို့အထိနာကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ ထောင်ချီနေလေပြီ။ ခေါင်းဆောင် မဟာနေမျိုးကိုယ်တိုင်ပင် ဒီဇင်ဘာလဆန်းပိုင်းက ကျဆုံးခဲ့ရသည်။ ကမ်ဘဲလ်၏တပ်များက မြန်မာတပ်များ တည်ရှိရာနေရာအားလုံးကို ထိုးစစ်ဝင်သည့်အခိုက် ခုခံကာကွယ်ရင်း ကျခဲ့သည်။ မြန်မာတို့တွင် မျှော်လင့်ချက်တစ်ခုသာ ကျန်ပေသည်။ ပေတစ်ရာကျော် ရှည်လျားသော ကျွန်းသစ်လှေကြီးများ ဖြစ်သည်။ လှေလှော်သား ၆၀၊ သေနတ်ကိုင် စစ်သည် ၃၀နှင့် ၆ ပေါင် သို့မဟုတ် ၁၂ ပေါင်အမြောက်များ တပ်ဆင်ထားသည်။ ရှိသမျှလှေအားလုံးကို အသင့်ပြင်ထားသည်။ သည်လှေကြီးများ၏ အစွမ်းကြောင့် အသာစီးရနိုင်လောက်ပါသည်ဟု မျှော်လင့်တကြီးနှင့် နောက်ဆုံးရှိသမျှ ပုံအောရန် ပြင်နေသည်။

၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က ဒိုင်ယာနာဟု အမည်ရှိသော သင်္ဘောသစ်တစ်စီးကို အိန္ဒိယဆိပ်ကမ်းမြို့ ကစ်ဒါပူတွင် တည်ဆောက်ခဲ့၏။ စစ်ပွဲသုံး ပထမဆုံး ရေနွေးငွေ့သင်္ဘောဖြစ်သည်။ သင်္ဘောမာလိန်မှူးမှာ ကပ္ပတိန်မားရပ်ဖြစ်ပြီး အမြဲလိုလို ငှက်ဖျားထနေတတ်၏။ ဒိုင်ယာနာမှာ များစွာမကြီးလှ။ မြင်းကောင်ရေ ၆၀ အား ရေနွေးငွေ့အင်ဂျင်နှင့် အမြောက်ငယ် အနည်းအကျဉ်း၊ ဒုံးချည်လက်နက် တပ်ဆင်ထားသည်။ မြစ်ကို လှော်လှေထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ဆန်တက်နိုင်သည်။ ထို့အပြင် စစ်သည်နှင့် ရိက္ခာထောက်ပံပစ္စည်းများ တင်ဆောင်လာသော လှေများကို ဆွဲနိုင်သည်။ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းကို ဒိုင်ယာနာ အချိန်ကိုက်ဆန်တက် ရောက်ရှိလာသည်။ မြန်မာတို့၏ ကြီးမားသော စစ်လှေကြီးများက ၎င်းအားတိုက်ခိုက်ရာ သူက အဝေးသို့ ခွာပြေးသည်။ နောက်ဆုံး စစ်လှေကြီးများမှာ လှော်သူ ပင်ပန်းကြသည်။ ထိုအချိန်ကျမှ ရေနွေးငွေ့အားဖြင့် အမြန်မောင်းနှင်လာကာ တစ်စင်းပြီးတစ်စင်းကို အမြောက်နှင့်ပစ်သဖြင့် စစ်သည်များရေ လှေသားများပါ နစ်မြုပ်ကြတော့သည်။ တစ်ချိန်ပြီးတစ်ချိန် ဒိုင်ယာနာနှင့် စစ်သည်အနည်းငယ်က ကြီးမားသော စစ်လှေကြီးများကို လိုက်လံဖျက်ဆီးပစ်သည်။ လှေကြီးအစုလိုက် အပြုံလိုက်ကို နစ်မြှုပ်ရာ ဗြိတိသျှတို့ဘက်တွင် လုံးဝအထိအခိုက်မရှိဘဲ။ သို့နှင့် ဘုရင့်လှေတပ် ပြုတ်ပြုတ်ပြုန်းရသည်။ လုံးဝမကျန်သလောက် ဖြစ်သွားသည်။

မြန်မာတို့ဖမ်းထားသည့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတစ်ဦးနှင့် အမေရိကန်လူမျိုးတစ်ဦး သုံ့ပန်းနှစ်ဦးကို အချုပ်မှလွှတ်ကာ ဗြိတိသျှစစ်စခန်းသို့ သံတမန်အဖြစ် စေလွှတ်သည်။ ဗြိတိသျှတို့က ယခင်တောင်းဆိုချက်များအတိုင်း လိုလားကြောင်း ပြန်ကြားလိုက်၏။ ဘကြီးတော်ဘုရား စစ်လျော်ကြေးပေးရန် သဘောမတူ။ သို့နှင့် စစ်သည်သစ်များ စုဆောင်းကာ မင်းကျော်ဇေယျသူရကို ကွပ်ကဲစေသည်။ ယခုတပ်သစ်မှာလည်း မဟန်လှ။ တပ်ထဲ မဝင်မနေရ ဆွဲသွင်းထားသော တောင်သူတောင်သား၊ ယာသမားအများစုနှင့် ဖွဲ့စည်းထားကာ ဓားရှည်များကို လက်နက်အဖြစ် သုံးကြသည်။ ယင်းတို့မှာ တိုက်ခိုက်ရေး အတွေ့အကြုံ လုံးဝမရှိ။ အရာရှိများမှာလည်း အတွေ့အကြုံရှိသော စစ်သည်ကောင်းများမဟုတ်။ နန်းတွင်းမှူးမတ်နှင့် အမှူထမ်းများသာ ဖြစ်သည်။ ကျန်ရှိသမျှ လူသူကို ခေါ်ဆောင်ကာ ပုဂံမြို့အနီး လောကနန္ဒာ (ကမ္ဘာ့ပီတိ)ဘုရားရိပ်၌ စနစ်တကျစုစည်းသည်။ နောက်ဆုံးအရေးပေါ် ခံစစ်အတွက်ဖြစ်သည်။ သို့သော်အကြောင်းမထူးပါ။ နောက်ဆုံးစစ်သည်များလည်း ပျက်စီးပျောက်ကွယ်သွားရတော့သည်။

ယုံကြည်မှုအပြည့်နှင့် ဆာအာချီဘော့ဒ်ကမ်ဘဲလ်သည် ရန္တပိုအထိ ချီတက်လာသည်။ ရန္တပိုမှာ အင်းဝမြို့တော်နှင့် လေးရက်ချီတက်ခရီးရှိ၏။ ထိုနေရာတွင် ဖော်ပြပါ နိုင်ငံခြားသား သုံ့ပန်းနှစ်ဦး၊ မြန်မာဝန်ကြီးနှစ်ဦးနှင့် ဗြိတိသျှအကျဉ်းသားများကို တွေ့ရ၏။ ဝန်ကြီးနှစ်ပါးနှင့်အဖွဲ့ကို စာချုပ်လက်မှတ်ထိုးရန်နှင့် ဗြိတိသျှတို့ တောင်းဆိုသမျှ ပေးအပ်ရန် အခွင့်အာဏာပေးလိုက်၏။ ဘုရင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က ထိုနေရာမှာပင် ပထမအရစ် စစ်လျော်ကြေငွေး ရူပီ ၂၅ သိန်းအတွက် ရွှေချောင်း၊ ငွေချောင်းများ ပေးအပ်သည်။ ရန္တပိုစာချုပ်အရ မြန်မာဘုရင်က ဂျိန်းရှ၊ ကချာနှင့် အာသံအရေးကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မပြုရန် သဘောတူသည်။ မဏိပူရ၊ ရခိုင်၊ တင်္နသာရီနယ်များကို ဗြိတိသျှတို့ထံ ပေးအပ်သည်။ မြန်မာနှင့်အင်္ဂလိပ်တို့ နေပြည်တော်နှင့် အိန္ဒိယပြည်ကာလကတ္တားတွင် အပြန်အလှန် သံကိုယ်စားလှယ်ထားရှိရန် သဘောတူရသည်။ စစ်လျော်ကြေးငွေကို အရစ်ကျပေးချေရန် ဖြစ်၏။ ရူပီတစ်ကုဋေ သို့မဟုတ် စတာလင်ပေါင် ၁ သန်း (ထိုစဉ်က အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅ သန်းခန့်)ဆိုသော စစ်လျော်ကြေးမှာ အလွန်များသော ငွေကြေးပမာဏဖြစ်၏။ ဗြိတိသျှတပ်များက ပထမအရစ် စစ်လျော်ကြေးရလျှင် ရန်ကုန်သို့ ဆုတ်ခွာမည်။ ဒုတိယအရစ်ရပြီးမှ ရန်ကုန်မှ ဆုတ်ခွာမည်။ ကာလကတ္တားကို တဒင်္ဂမျှ အတုန်အလှုပ်ဖြစ်စေနိုင်ခဲ့သော မြန်မာပြည်သည် နောက်ဆုံးတော့ အထိနာခဲ့လေပြီ။ ဗြိတိသျှပိုင် အိန္ဒိယအရှေ့နယ်ခြားကို ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် မရပ်တည်နိုင်တော့ဘဲ ပြိုလဲလေပြီ။ မြန်မာနိုင်ငံကို စစ်နိုင်သဖြင့် ကမ်ဘဲလ်တော့ ဂုဏ်တက်၊ စီးပွားတက်သွား၏။ ကနေဒါနိုင်ငံ၊ နယူးဘရန်းဝစ်တွင် ဘုရင်ခံဖြြစ်သွားသည်။ မြန်မာတို့အတွက်မူ လွတ်လပ်ရေးဆုံးရှုံးမှု၏ ပထမဆုံးအစပျိုးခြင်းပင် ဖြစ်ပေတော့သည်။


ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ်စစ်ပွဲများ (၁၈၂၄ - ၁၈၈၅ အေဒီ) မှ နောက်ထပ် အကြောင်းအရာများ ဆက်လက်လေ့လာရန်

ခေါင်းစဉ်များ အားလုံးကြည့်ရန်