အမေ့ခံအတိတ်
အမေ့ခံအတိတ်
အာသံပြည် သမိုင်းကြောင်း

4th Century - 19th Century

အာသံပြည် သမိုင်းကြောင်း

room India

Read in English

ရှေးခေတ်ကာလက အာသံအနောက်ပိုင်း ဂေါဟာထိဒေသ ပတ်ပတ်လည်မှာ “ကမ္မာရူပ”ဟု အမည်တွင်သည်။ “ချစ်ခြင်းမေတ္တာ ပြန်လည်အသက်ဝင်လာသော နေရာ” ဟု အဓိပ္ဗါယ်ရသည့် ဒေသ၏ ရာဇဝင်မှာ ဤသို့ဆိုသည်။

ဒက်ဇာရှာနတ်ဘုရားတွင် သမီးတော်တစ်ပါးရှိသည်။ အခြားနတ်ဘုရားတစ်ပါး ရှီဗာနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ထားသူဖြစ်၏။ ဒက်ဇာရှာက ရှီဗာကို မုန်းသည်။ လက်ထပ်မှုကို အသိအမှတ်မပြု။ တစ်နေ့တွင် ဒက်ဇာရှာက ယဇ်ပူဇော်ပွဲကြီး တစ်ခုလုပ်၏။ ရှီဗာမှတစ်ပါး အားလုံးကို ဖိတ်ကြားသည်။ သမီးဖြစ်သူလည်း တက်ရောက်သည်။ သို့သော် ခင်ပွန်းဖြစ်သူအပေါ် သူမဖခင်၏ ဆက်ဆံပုံကြောင့် စိတ်ဂယောက်ဂယက်ဖြစ်ကာ မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်သွားခဲ့သည်။ အမျက်ဒေါသထွက်၊ ရင်ကွဲနာကျနေသော ရှီဗာတစ်ယောက် ကြင်ရာတော်၏အလောင်းကို ကျစ်ကျစ်ဖက်ထားရင်း ကမ္ဘာပတ်ကာ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ အကကို ကပြတော့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုအလောင်းမှာ အပိုင်း ၅၁ စိတ် ကွဲသွားပြီး ကမ္ဘာမြေပေါ်သို့ ကျသွားခဲ့သည်။

အခြားသောနတ်ဘုရားများကလည်း စိုးရိမ်လာပြီး နောက်ဆုံးတွင် ကမ္မဒေ၀ ခေါ် အိန္ဒိယမြားနတ်မင်းအား စေလွှတ်လိုက်သည်။ ရှီဗာ သေမင်းအက ကနေခြင်းမှ ရပ်ကာ ဇနီးဖြစ်သူကို မေ့ပျောက်ပြီး ချစ်သူအသစ်တစ်ယောက် ရစေရန် တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ ထိုအကြံမှာ အောင်မြင်ခဲ့ပါသည်။ သို့သော် ရှီဗာက ကမ္မဒေဝကို အလွန်စိတ်ဆိုးသွားခဲ့ပြီး မျက်စောင်းတစ်ချက်ထိုးလိုက်ရာ ကမ္မဒေ၀ ပြာကျသွားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကမ္မဒေ၀ တန်ခိုးဖြင့် အသက်ပြန်ရှင်လာပါသည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်များ ဖြစ်ခဲ့သည့်နေရာကို ကမ္မာရူပဒေသဟု ခေါ်ကြသည်။

ရှီဗာ့ ကြင်ရာတော်၏ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ယောနိ သို့မဟုတ် မိန်းမကိုယ်သည် ဂါယာဇိမြို့ပြင်ရှိ တောင်ထိပ်ပေါ်သို့ကျ၏။ ထိုနေရာတွင် ကမ္မက္ခရနမယ်တော်၏ ကျောင်းတော်ရာရှိသည်။ ရှီဗာ့ ကြင်ရာတော်၏ ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်း ၅၁ ခုသည် အိန္ဒိယ၊ နီပေါနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တည်ရှိရာ နေရာများပေါ်သို့ ကျပြီး ယနေ့အခါ ဘုရားဖူးများ လာရောက်ဝတ်ပြုလေ့ရှိကြသော နေရာများ ဖြစ်လာသည်။ ကမ္မက္ခရာသည် ဇန္တရဝါးတွင် အရေးကြီးသော နေရာဌာနတစ်ခုဖြစ်၏။

ကမ္မက္ခရာတောင်တန်းနှင့် ယင်းနေရာရှိ စိမ့်စမ်းကို ဘယ်အချိန်ကစပြီး အမြင့်မြတ်ထားရာ နေရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်ကို မည်သူမှမသိ။ ထိုနေရာနှင့် ပတ်သက်သည့် အစောပိုင်းရာဇဝင်မှာ ဝေဝေဝါးဝါးဖြစ်သည်။ ဒုတိယရာစုခေတ်က အလက်စန္ဒြီးယားမြို့တွင် တော်လမီ ရေးခဲ့သော ပထဝီဝင်မြေပုံကျမ်းတွင် “ဂင်္ဂါမြစ်အလွန် အိန္ဒိယ”ဟု ဆိုထားရာတွင် အာသံကို ရည်ညွှန်းခြင်းသာမက ဗမာကိုပါ ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြန်ပြောပြပုံကတော့ နားဝင်မချိုလှ။ တိုလမီဘုရင်က ဤဒေသတွင် နေထိုင်သူများသည် “နှာခေါင်းပြားကြသည်၊ အသားဖြူသည်” “နဖူးကျယ်သည်။ မယဉ်ကျေး၊ ဘာမှမသိနားမလည်ကြပေ”ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရွှေပေါတဲ့ ဒေသ၊ ကျားဆင်များပြီး ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး သစ်ကြမ်းပိုးခေါက် ထွက်သည့်နေရာဟု ဆိုသည်။ ဂူထဲတွင် လူရိုင်းဓာပြများ နေထိုင်ကြသည်။ လူတွေ၏အသားက ကြံ့အရေပြားလို မာကျောကြမ်းတမ်း၏။ လေးပစ်အင်မတန်ကျွမ်းသူများ ဖြစ်ကြကြောင်း ဆို၏။

ယနေ့တိုင် အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတစ်ဝိုက်တွင် အော်စထရို-အာရှတစ် ဘာသာစကားများ ဥပမာ-မုန္ဒဘာသာစကားကို ပြောဆိုသုံးပြုသော လူမျိုးများ ရှိနေသေး၏။ ထိုဘာသာစကားများသည် ဗီယက်နမ်၊ ကမ္ဘောဒီယားစကားများနှင့် အနည်းငယ် ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ မြန်မာပြည်မှ မွန်နှင့် ၀ တိုင်းရင်းသားတို့၏ စကားပုံစံမျိုး။ ရှေးခေတ်က ထိုဘာသာစကားပြောသူများ နေရာအနှံ့နေထိုင်ကြသည် ပညာရှင်များကဆို၏။ နောက်မှ ရောက်လာသူများကြောင့် သူတို့သည် ယနေ့ခေတ် နေရာများသို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ရသည်။ ယင်းတို့ကို ယခုတော့ မေ့ကုန်ကြပြီ ဖြစ်၏။ ယင်းလူမျိုးများသည် ခေတ်မီခဲ့သောသူများ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်၏။ ဤဒေသတွင် ဆန်စပါးကို စတင်စိုက်ပျိုးသူများဟု ယူဆရသည်။

ကမ္မာရူပ နှင့် ပတ်သက်ပြီး သေချာသိထားသည့်အချက်မှာ ကမ္မာရူပနှင့် ယနေ့ခေတ် အာသံ အနောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူမင်းဆက်များက ၄ ရာစုနှစ်ကတည်းက အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ ၇ ရာစုခေတ်တွင် တရုတ်ပြည်မှ ဘုရားဖူးခရီးသည်ကြီး ကျွမ်ဇန် အာသံသို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ဘာသာတရား ကိုင်းရှိုင်းသော ကမ္မရူပဘုရင် ဘာစကာရာဗာမင်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ကျွမ်ဇန်သည် အာရှအလယ်ပိုင်း သဲကန္တရကြီးနှင့် အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ဖြတ်ကာ ဝေးလံသို့ခရီးလမ်းမှ အာသံသို့ ရောက်လာခဲ့သည်။ အာသံသို့ ရောက်နေသည့်အခိုက် ကျွမ်ဇန်စဉ်းစားမိသည်မှာ မိမိသည် အိမ်နှင့်ဝေးနေသည်မှာ ဆယ်နှစ်ကျော်ပြီ၊ သို့သော် အာသံနှင့်တရုတ်မှာ နီးလျက်နှင့် ဝေးနေသည်။ အာသံမှတစ်ဆင့် မြန်မာပြည် တည်နေရာကို ဖြတ်သန်း၍ တရုတ်ပြည် ပြန်မည့်လမ်းကြောင်းမှာ အလွန်ခက်ခဲလှပြီး အန္တရာယ်များလှသည်ဟု ခံစားရသဖြင့် အပြန်ခရီးတွင် ကျွမ်ဇန်သည် လာသည့်လမ်းကြောင်း ခရီးဝေးအတိုင်း ပြန်လာခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်က ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူနိုင်ငံငယ်လေးများ ရှိနေ၏။ ယူနန်တွင် နန်ချောင်ပြည် မပေါ်ပေါက်ခင်ကလေးတွင် ဖြစ်သည်။ အာသံမှနေ၍ အရှေ့အရပ်သို့ သွားရာလမ်းသည် အန္တရာယ်များသည် မှန်သော်လည်း လုံးဝပိတ်ဆို့နေသောလမ်းကား မဟုတ်။ ထိုဒေသတစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်သူများအတွက် ဘင်္ဂလားမှ ဒါလီသို့ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အဆက်အစပ် ပုံမှန်ရှိခဲ့၏။ နောက်ထပ်နှစ် ၆၀၀ ကြာသောအခါ အာသံကို အရှေ့ဘက်မှ အဟွန်လူမျိုးတို့က သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့၏။ ၁၉  ရာစုနှစ်တွင် သူတို့ကို မြန်မာဘုရင်က သိမ်းပိုက်၏။ ထို့နောက် ဗြိတိသျှအရှေ့ကုမ္ပဏီလက်အောက်သို့ ကျရောက်သွားခဲ့လေသည်။  

အဟွန်များသည် ယနေ့မြန်မာပြည်၏ တောင်တန်းဒေသများမှ ရောက်ရှိလာသူများ ဖြစ်ကြ၏။ အဟွန်ကို အသံထွက်အားဖြင့် “အာဆုန်”ဟု ခေါ်၏။ “အာသံ”နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်၏။ မြန်မာဘာသာတွင် “ရှမ်း”၊ “စီယံ” (ထိုင်းနိုင်ငံ ယခင်အခေါ်) စကားလုံးများနှင့် တူသည်။ အမည်အမျိုးမျိုး ခေါ်ဆိုခြင်းသည် ဤဒေသတွင် ရှမ်းဒေသိယ ဘာသာစကားပြောဆိုသော လူတို့ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားကို မှေးမှိန်းသွားစေတတ်သည်။ မြန်မာ-တရုတ်နယ်စပ်မှအစ ရှေးခေတ်တိုင်း မင်းနေပြည်တော်များဖြစ်ကြသော ဆူခိုထိုင်း၊ နောင် အယုဒ္ဓယမှသည် အရှေ့ဘက် ဗီယန်ကျင်းနှင့် အနောက်ဘက် ကမ္မာရူပတို့အထိ ယင်းဘာသာစကား လေသံဝဲများ အသုံးပြုသော လူများပျံ့နှံ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ် အာသံ၊ မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း၊ ယူနန်အနောက်ပိုင်း၊ လာအိုနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့သည် အထက်တန်းလွှာ လူတစ်စု၏ အုပ်ချုပ်မင်းပြုမှုအောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။

ပထမဦးဆုံး အဟွန်ဘုရင်မှာ သုခဖဖြစ်၏။ ၁၉  ရာစုအလယ်ပိုင်းလောက်ထိ သုခဖနှင့် နောက်ပိုင်းအရိုက်အရာ ဆက်ခံသူမျိုးဆက်များက မိမိကိုယ်ကို “ဆဝါဂါဒီယို” သို့မဟုတ် အာသံ၏ မိုးနတ်မင်းဟု ခေါ်ဝေါ်တင်စားကာ စိုးစံအုပ်ချုပ်ကြ၏။ နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့သည် ဟိန္ဒိူဘာသာနှင့် အခြားအိန္ဒိယသြဇာများ၏ သက်ရောက်ခြင်းကို ခံရကာ နှစ်ပေါင်းနှစ်ရာအတွင်း တရားဝင်ဘာသာစကားမှ ဖျက်ပယ်ခြင်းခံရသည်။ ဘင်္ဂါလီနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာစကားတို့နှင့် ဆက်စပ်သော အာရီယန်ဘာသာစကားတစ်မျိုး ဖြစ်သည့် အာသံဘာသာစကားကို အစားထိုး အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူတို့၏အရှေ့ပိုင်းဇစ်မြစ်ကိုကား မမေ့ပျောက်ခဲ့ကြ။ ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်ညာရှိ အဟွန်ရွာသူရွာသားများသည် မြန်မာပြည်ရှိ သူတို့၏ဝမ်းကွဲ ရှမ်းလူမျိုးများကဲ့သို့ နေထိုင်အသက်ရှင်ကြဆဲဖြစ်၏။ သူတို့၏ နန်းတော်အတွင်း အစိုးရအဖွဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ရှိသည်။ တောင်တန်းများတွင် နေစဉ်ကတည်း ရှိခဲ့သည့် လုပ်အားပေးအတွက် ချောဆွဲသည့်စနစ် ပိုက် (Paik) ကို ကျင့်သုံးသည်။ နယ်မြေချင်းဆက်စပ်နေသော အိမ်နီးချင်းများ ဂျိန်းရှနှင့် ကချာ တောင်တန်းပြည်နယ်များနှင့် စစ်မက်ခင်းမှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုနှစ်အချိန်သည် အဟွန်မင်းတို့ ဘုန်းမီးနေလ အတောက်ပဆုံးအချိန် ဖြစ်ခဲ့၏။ ထိုအချိန်က မြန်မာတို့က နယ်မြေချဲ့ထွင် ဘုန်းလက်ရုံးဆန့်တန်းစဉ်ကာလ ဖြစ်၏။ သို့သော် မြန်မာတို့က ထိုင်းနှင့်လာအိုဘက်ကို ပိုပြီး အာရုံစိုက်နေခဲ့၏။ အာသံကို အမှန်တကယ် ခြိမ်းခြောက်နေသည်မှာကား အနောက်ဘက်မှ မဂိုများဖြစ်၏။ ဒေလီမှ မဂိုများသည် ဘင်္ဂလား ပသီဘုရင်ဟောင်း နယ်မြေမှ ခိုးထွက်လာပြီး ဗြဟ္မပုတ္တရဘက်သို့ တက်လာနေကြသည်။

ထိုအချိန်က မဂိုတို့သည် တရုတ်ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်၏။ အိန္ဒိယတွင် မဂိုအင်ပါယာကို ထူထောင်သူမှာ ဘာဘူရ်ဖြစ်၏။ သူက ဂျင်ဂျစ်ခန်နှင့် တီမူးလန် (ခရစ္စတိုဖာမာလို၏ တာမာလိန် Tamerlane) တို့၏ မျိုးဆက်ဖြစ်သည်ဟု ဆို၏။ သူသည် အာဖဂန်နစ္စတန်မှ ဒေလီကိုသိမ်းသည်။ သူ့အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသူများက မဂိုအင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အာသံကို မသိမ်းနိုင်ခဲ့ချေ။ အဟွန်တို့က မဂိုတို့၏အင်အား အကန့်အသတ်ရှိပုံကို ပုံဖော်ပေးခဲ့ကြသည်။ မွတ်စလင် ကျုးကျော်ဝင်ရောက်လာသူများကို ဆယ်စုနှစ် ရာစုနှစ်ကြာ တွန်းလှန်နေရသည့်အတွက် အင်အားယုတ်လျော့နေပြီဖြစ်သော ဟိန္ဒူမင်းနေပြည်များကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် မဂိုတို့က အတွေ့အကြုံရှိပြီးသား။ တစ်ဘက်တွင်မူ အဟွန်တို့က အင်အားအကြီးဆုံးအချိန် ဖြစ်နေအခိုက် သစ်လွင်ကွဲပြားသော စစ်ပညာဖြင့် မဂိုတို့ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ အရှေ့အရပ် (မြန်မာအပါအဝင်)ရှိ နိုင်ငံရေးစနစ်များကဲ့သို့ အဟွန်တို့၏ အုပ်ချုပ်ပုံမှာ ပိုင်နက်နယ်မြေကို ထိန်းချုပ်ခြင်းထက် လူအင်အားကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲခြင်းကို အသားပေးသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ပဋိပက္ခအတွင်း လိုအပ်လျှင် လိုအပ်သလို ချက်ချင်းလူစုပြီး ချီတက်နိုင်ကြသည်။ မဂိုတို့ တစ်ခါမှ မမြင်ဖူးခဲ့သည့် ပုံစံမျိုး။

မဂိုနှင့် အဟွန်တို့သည် သမိုင်းအစကတည်းက မတည့်ကြ။ ဘင်္ဂလားဌာနချုပ်မှ ယနေ့ အနောက်အာသံရှိရာနေရာသို့ မဂိုတို့ လျင်မြန်စွာ ချီတက်လာကာ ဂေါဟာထီအနီးတွင် တပ်စခန်းချသည်။ ထိုမှ ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်ဝှမ်းသို့ ဆက်တိုးလာကြသည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် အစောပိုင်း မဂိုဧကရာဇ် ဂျဟန်ဂါမင်းလက်ထက်တွင် အာသံနှင့်အဟွန် တောကြီးမှောင်နက်ထဲ၊ သဲသောင်လွင်ပြင် မြစ်နံဘေးစသည့်နေရာတို့၌ နှစ်စဉ် တိုက်ပွဲဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ အဟွန်တို့က ပြောက်ကျားနည်းဖြင့် စစ်တိုက်၏။ နောင်နှစ် ၂၀၀ တွင် မြန်မာတို့ ဗြိတိသျှတို့ကို တိုက်ရာတွင် အလားတူစစ်ဗျူဟာမျိုး သုံးခဲ့သည်။ ဝါးခံတပ်တွေ ဆောက်၊ ထောင်ချောက်တွေဆင်၊ ညဘက် ရုတ်တရက်စစ်ထိုး၊ လက်ရွေးစင်ရဲမက်ကောင်းများကိုသုံးပြီး တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြ၏။ မဂိုတို့က အာသံနိုင်ငံသားတို့ကို အသားမည်းပြီး ပုံပန်းသဏာန် ရွံရှာဖွယ်ကောင်းသူများဟုဆိုကာ နိုင်လိုမင်းထက် ဆက်ဆံကြ၏။ မဂိုတို့က အမြောက်များ၊ မြင်းတပ်များသုံးကာ ချီတက်တိုက်ခိုက်ကြ၏။

နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲကား ၁၆၆၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်၏။ ဧကရာဇ် အော်ရန်ဇက်က ပါရှားဆီကုန်သည်၏သား မိုဟာမက်ဆိတ်မီရ်ဂျမ်းလားကို ဘင်္ဂလားဘုရင်ခံအဖြစ် တင်မြှောက်သည်။ မြင်းတပ်သား ၁၂၀၀၀၊ ခြေလျင်တပ်သား ၃၀၀၀၀၊ အမြောက်တပ်ဆင်ထားသော စစ်သင်္ဘောများနှင့်အတူ မီရ်ဂျမ်းလားသည် မြောက်ဘက်သို့ ချီတက်လာကာ ကုချ်ဘီဟာကို အရင်သိမ်း၏။ ထို့နောက် ဂေါဟာထီကို သိမ်း၏။ အဟွန်တို့နှင့် မြစ်ထဲတွင် တိုက်ပွဲ အကြီးအကျယ်ဖြစ်၏။ တစ်နှစ်အတွင်း အဟွန်နေပြည်တော် ဂါရှ်ဂါအွန်သည် မီရ်ဂျမ်းလား လက်ထဲသို့ ကျရောက်သွားရာ အဟွန်ဘုရင်နှင့် မှူးမတ်များ ထွက်ပြေးရတော့၏။ သူက “တရုတ်ပြည်သို့ လမ်းဖောက်မည်”ဟု ကြေညာခဲ့၏။ အဟွန်တို့ဘက်မှ ပြန်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ကြိုးစားပါသေးသည်။ မိုးသည်းထန်ချိန်တွင် မဂိုတပ်များကို ဝင်စီးခဲ့သော်လည်း ၁၆၆၃ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် အာသံဘုရင်မှာ မဖြစ်မနေ ငြိမ်းချမ်းရေး ကမ်းလှမ်းရမည့်အခြေအနေသို့ ရောက်လာခဲ့လေသည်။ သူ့သမီးတော် ရာမာနီရတ်ဘာရူကို မဂိုဧကရာဇ်ထံ ဆက်သခဲ့ရပြီး ပိုင်နက် အနောက်ပိုင်းခရိုင်များ၊ ဆင်များ၊ အဖိုးတန်ရတနာတို့ကို စွန့်လွှတ်လိုက်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် လက်အောက်ခံ ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်လာခဲ့တော့သည်။

အားလုံးပြေလည်သွားပြီဟု ထင်ရပါသည်။ သို့သော် မီရ်ဂျမ်းလား ရုတ်တရက် နေမကောင်းဖြစ်ကာ ကံတော်ကုန်သွား၏။ မဂိုတို့က မီရ်ဂျမ်းလားအစား မည်သူ့ကိုမှ ရာထူးမပေး မခန့်အပ်ခဲ့။ စစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်နှင့် ပတ်သက်ပြီး အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပြီးနောက် တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားပြန်တော့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဟွန်တို့သည် သူတို့၏ခေါင်းဆောင် လာချစ်ဘော်ဖူခန်၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ရာဂျာရမ်ဆင်း ခေါင်းဆောင်လျက် မဂိုတပ်များကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့၏။

အဟွန်တို့သည် မဂိုအင်အား၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်လိုက်ခဲ့၏။ ပုံမှန်အားဖြင့်ဆိုသော် အိန္ဒိယ၏အင်အားကို ဟိန္ဒူကွတ်ရှ်နယ်မြေ တစ်လျှောက် ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်နေသော စစ်တပ်များ ပုံဖော်ထားသကဲ့သို့ အနောက်ဘက်မှ ကြည့်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် ဤသည်မှာ အဟွန်တို့ အရှေ့ဘက်မှ ရေးဆွဲလိုက်သော မြေပုံနယ်နိမိတ် အပိုင်းအခြားဖြစ်၏။ နောက်အနှစ်တစ်ရာကြာပြီးနောက် ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် အင်းဝမှ မြန်မာဘုရင်သည် ပိုင်နက်အတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ဖို့ ကြိုးပမ်းလာခဲ့သော မန်ချူးတပ်များကို လေးကြိမ်ဆက်တိုက် အောင်နိုင်ပြီးနောက် မန်ချူးအင်ပါယာ၏ အနောက်တောင် နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် အာသံနှင့် မြန်မာနှစ်နိုင်ငံတို့သည် အိန္ဒိယမှ မဂိုအင်ပါယာနှင့် တရုတ်မှ ချင်မင်းဆက်တို့ကို အန်တုခဲ့၏။ ၁၉  ရာစုစောပိုင်းကာလတွင်ကား အဟွန်တို့ ချုပ်ငြိမ်းချိန် ရောက်လာ၏။ အိန္ဒိယ၏ လက်ချက်ကြောင့် မဟုတ်၊ ဗြဟ္မမုတ္တရတောင်ကြားကို မျက်စိကျသွားသော မြန်မာဘုရင်လက်ချက်ကြောင့်သာ ဖြစ်ပေတော့သည်။


မြန်မာ့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ အတိတ်နှင့် ပစ္စပ္ပုန် မှ နောက်ထပ် အကြောင်းအရာများ ဆက်လက်လေ့လာရန်

ခေါင်းစဉ်များ အားလုံးကြည့်ရန်