အမေ့ခံအတိတ်
အမေ့ခံအတိတ်
တန်ဘိုရာမီးတောင် ပေါက်ကွဲမှု၏ အကျိုးဆက်
event_note ခေတ်ကာလများပြပုံ

၁၀ ဧပြီ ၁၈၁၅

တန်ဘိုရာမီးတောင် ပေါက်ကွဲမှု၏ အကျိုးဆက်

Read in English

၁၈၁၅ ခုနှစ်က တန်ဘိုရာ (Tambora) မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုသည် သမိုင်းမှတ်တမ်းတွင် အကြီးမားဆုံးသော မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြီး ဖြစ်သည်။ ပေါက်ကွဲမှုအနီးတွင် (ယနေ့ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ) နေထိုင်သော လူပေါင်း တစ်သိန်းခန့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ အကျိုးဆက်မှာ တစ်ကမ္ဘာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိလောက်အောင် ကြီးမားလှပေသည်။ ကမ္ဘာမြေကြီးကို ပြာမှုန် တိမ်တိုက်ကြီးက လွှမ်းခြုံသွားခဲ့သည်။ အမှောင်ထုသည် လပေါင်းများစွာ ကြာခဲ့သည်။ နွေရာသီမှာ ဆောင်းရာသီ ဖြစ်သွားသည်။ ဇွန်လနှင့် ဇူလိုင်လတွင် မြောက်အမေရိကဒေသနှင့် ဥရောပဒေသတွင် နှင်းမုန်တိုင်းကျသည်။ စိုက်ပျိုးသီးနှံ ပျက်သည်။ ၁၈၁၅ နှစ်မှ ၁၈၁၇ ခုနှစ်အထိ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် ရောဂါဘယများ ဖြစ်ပွားပြီး စားနပ်ရိက္ခာ ပြတ်လတ်မှု ဖြစ်ပွားသည်။ တန်ဘိုရာမီးတောင် ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ကာ အိန္ဒိယပြည်တွင် ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ကာလဝမ်းရောဂါကပ်ဆိုက်သည်။ မြန်မာပြည်နှင့် ယိုးဒယားပြည် (ထိုင်းနိုင်ငံ) အပါအဝင် ဒေသတွင်းတွင် ဝမ်းရောဂါကြောင့် သေဆုံးသူ သန်းပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ဥရောပဒေသတွင် အမှောင်ကျခြင်းမှ တစ်ဆင့် မယ်ရီရှယ်လီ (Mary Shelley)၏ Frankenstein ဝတ္ထုနှင့် လော့ဒ်ဘိုင်ရွန် (Lord Byron) ၏ The Vampyre ဝတ္ထုတို့ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မြန်မာပြည် အပေါ် ကျရောက်သည့် အကျိုးဆက်ကိုမူ တိတိကျကျ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ သုတေသနပြုထားခြင်း မရှိသေးပါ။ သို့သော် စားနပ်ရိက္ခာ ပြတ်လတ်မှုနှင့် ကာလဝမ်းရောဂါကြောင့် မြန်မာပြည် အထိနာခဲ့ကြောင်း သဲလွန်စအချို့ ရှိပါသည်။ ထိုအတွက်ကြောင့်ပင် အာသံနယ်၊ ဂျိန်းတိယနယ်၊ ကက်ချာနယ်တို့ကို ကုန်းဘောင်မင်းဆက်မှ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသသို့ သုံ့ပန်း အများအပြား ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် အကျိုးဆက်များကို အလူးအလဲ ခံခဲ့ရသည်ကိုတော့ သိရသည်။ ထိုဒေသတွင် ကောက်ပဲသီးနှံများမှန်သမျှ မအောင်မြင်ဘဲ စားနပ်ရိက္ခာ ပြတ်လတ် အငတ်ဘေးဆိုက်ခြင်းကြောင့် လူဦးရေ ထိုးကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်နေသူများ (ဟန်တရုတ်များ မဟုတ်၊ ဂျိန်းဖော၊ လားဟူ၊ လီဆူး၊ ဝ၊ တိုင် ဘာသာစကားပြောသောသူများကဲ့သို့ နယ်စပ်တွင် နေသော ဒေသခံလူမျိုးများ)သည် ယနေ့ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိရာ နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ကုန်းဘောင်မင်းများက ယနေ့ အရှေ့မြောက် အိန္ဒိယဒေသ အတွင်းသို့ ထိုးဖောက်ချီတက်လာသည့် ခေတ်ကာလ၊ နောက်ဆုံးတွင် ၁၈၂၄ ခုနှစ် ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပုံနှင့် ဆက်စပ်နေသော နောက်ခံအကြောင်းအချက်များ ဖြစ်ပေသည်။

http://www.nytimes.com/2015/08/25/science/mount-tambora-volcano-eruption-1815.html

Credit: Smithsonian Museum

အလယ်ခေတ်နှင့် ခေတ်သစ်ဦးကာလ မြန်မာနှင့် ကမ္ဘာ့ရေးရာ ဆက်နွယ်မှုများ (အေဒီ ၉၀၀ မှ ၁၈၂၄) မှ နောက်ထပ် အကြောင်းအရာများ ဆက်လက်လေ့လာရန်

ခေါင်းစဉ်များ အားလုံးကြည့်ရန်