အမေ့ခံအတိတ်
အမေ့ခံအတိတ်
အီစတာတော်လှန်ရေး
event_note ခေတ်ကာလများပြပုံ

၂၄ ဧပြီ ၁၉၁၆

အီစတာတော်လှန်ရေး

Read in English

၁၉၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အီစတာတော်လှန်ရေး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒပ်ဗလင်မြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ထိုတော်လှန်ရေးကြီးမှာ မအောင်မြင်သော်လည်း ဗြိတိသျှအင်ပါယာတစ်ခုလုံး ဂယက်ရိုက်စေခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာပြည်အပေါ် ကြီးစွာသက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်သည် အိန္ဒိယ၏ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉၁၆ ခုနှစ်သည် မြန်မာ့သမိုင်းကြောင်း၏ အလှည့်အပြောင်းကာလ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်အစောပိုင်းတွင် သီပေါမင်း နတ်ရွာစံရာ သက်ဦးဆံပိုင်အုပ်ချုပ်သော ပဒေသရာဇ်စနစ်နှင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တို့၏ ကြမ္မာ ဇီဝန်ချုပ်သွားခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် (အိန္ဒိယကွန်ဂရက်ပါတီသည် မဟတ္တမဂန္ဒီ၏ ခေါင်းဆောင်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိတော့မည်ဖြစ်ရာ) အိန္ဒိယပြည်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့ရှိ တိုးတက်မှုများကို မြင်ရသောအခါ မြန်မာတို့၏စိတ်ဓာတ်များ နိုးကြားတက်ကြွလာကာ ခေတ်သစ် အမျိုးသားနိုင်ငံရေး မွေးဖွားလာခဲ့သည်။ အီစတာ တော်လှန်ရေးသည် ရန်ကုန်မြို့ အပါအဝင် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှ ကိုလိုနီလက်အောက်ခံများ၏ စိတ်အာရုံကို ဖမ်းစားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာလိုက်ခြင်း၊ နောက်ဆက်တွဲ ဗြိတိသျှတို့နှင့် စစ်တိုက်ခြင်း၊ အင်္ဂလိပ်-အိုင်ယာလန် သဘောတူစာချုပ်၊ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် လွတ်လတ်သော အိုင်ယာလန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံတော်အဖြစ် တည်ထောင်ခြင်းစသည့် အဖြစ်အပျက်များအားလုံးကို မြန်မာတို့က အထူးစိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင် မျိုးဆက်သစ်များ ဖြစ်သည့် ဦးမေအောင်၊ ဦးဘဖေနှင့် ဦးချစ်လှိုင်တို့သည် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို သာဓကယူကာ ဟုမ်းရူး (Home Rule) အမြန်ပေးရန်နှင့် လွတ်လပ်သော မြန်မာပြည် ဖြစ်လာနိုင်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ အိုင်းရစ်ချ် အမျိုးသားရေး ပါတီ Sinn Fein ၏ အရေးအသားများကို ပုံမှန်ဘာသာပြန်ဆိုမှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ “Sinn Fein” ဆိုသည့် စကားလုံးသည် ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် ဟု အဓိပ္ဗါယ် ရပြီး မြန်မာတို့၏ “ဒို့ဗမာ” နှင့် မကွာခြားလှပေ။ ဒို့ဗမာအလံ (ယခုနိုင်ငံတော်အလံ၏ အခြေခံ) သည်လည်း အိုင်ယာလန်၏ သုံးရောင်ခြယ်အလံကို အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ဒေလီအစိုးရနှင့် လန်ဒန်အစိုးရမှ ချမှတ်ပေးသည့် ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေ တစ်ဆင့်ချင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လမ်းကြောင်းနှင့်ပတ်သက်ပြီး စိတ်မရှည်ကြသော မြန်မာများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ယင်းတို့က အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို တော်လှန်ရေးနမူနာအဖြစ် မြင်ကြသည်။ လိုအပ်ပါက အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကဲ့သို့ အကြမ်းဖက်သင့်လျှင် အကြမ်းဖက်ရမည်ဟု လက်ခံထားကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဦးအောင်ဆန်းကိုပင် ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် လုပ်ကြံခံရသော အိုင်ယာလန် တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်နှင့် ခိုင်းနှိုင်းကာ “မြန်မာပြည်၏ မိုက်ကယ်ကောလင်းစ် - Michael Collins of Myanmar” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသေးသည်။ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံနည်းတူ မြန်မာပြည်သည်လည်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဓနသဟာယနိုင်ငံဝင်အဖြစ် နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ယခင်ဗြိတိသျှ လက်အောက်ခံနိုင်ငံများ အနက် ဓနသဟာယအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သော ရှားရှားပါးပါး နှစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။

ဗြိတိသျှ မြန်မာ (၁၈၂၆ - ၁၉၄၂) မှ နောက်ထပ် အကြောင်းအရာများ ဆက်လက်လေ့လာရန်

ခေါင်းစဉ်များ အားလုံးကြည့်ရန်