အမေ့ခံအတိတ်
အမေ့ခံအတိတ်

ဗြိတိသျှ မြန်မာ (၁၈၂၆ - ၁၉ ၄၂)

1600s - 19th century
ကိုးကန့်ဒေသ မူလအစ

ကိုးကန့် (လက်ရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)၏ သမိုင်းကြောင်းမှာ အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းလှပေသည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် အလယ်ပိုင်းကာလ၌ တရုတ် ‘မင်’ မင်းဆက်သည် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော မန်ချူးတို့၏ လက်အောက်သို့ တစ်ခဏအတွင်း ကျရာက်သွားသည်။ နောက်ဆုံး မင် ဧကရာဇ်ဘုရင် (ကွေမင်းသားဟု လူသိများသော ရောင်လီ ဧကရာဇ်)သည် ယူနန်ပြည်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ကာ အင်းဝဘက်သို့ ကူးလာခဲ့သည်။ အသစ်တက်သော မန်ချူး “ချင်” မင်းဆက်သည် ကိုးကန့်ဒေသကို ၁၉ ၁၂ ခုနှစ် မတိုင်ခင်အထိ...

1890s
မြန်မာပြည်၏ အစောဆုံး ခေတ်သစ် ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သား - ဆေးလိပ်သမများ

မြန်မာပြည်၏ အစောဆုံး ခေတ်သစ် ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားအချို့၏ ဓာတ်ပုံဖြစ်သည်။ တရုတ်ပိုင် ဆေးပြင်းလိပ်စက်ရုံတွင် အလုပ်လုပ်ရန် ၁၈၉ ဝပြည့်နှစ်များအတွင်း ပီနန်သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သော “ဆေးလိပ်သမများ” ဖြစ်သည်။ ပီနန်ရှိ မြန်မာတိုင်းရင်းသား အများစုသည် ပုံပါ အမျိုးသမီးများ၏ သားစဉ်မြေးဆက်များ ဖြစ်ကြသည်။

1900
လွန်ခဲ့သော နှစ်တစ်ရာက မန္တလေး နာရီစင်သို့ သွားရာ ၂၆ လမ်း။

1940s - 1970s
တစ်ချိန်က နာမည်ကျော် ဘားလမ်းမှ စားသောက်ဆိုင် - Silver Grill

တစ်ချိန်က ရန်ကုန်မြို့တွင် အကျော်ကြားဆုံး ညပွဲလမ်းသဘင် သွားရာနေရာမှာ အမှတ် ၈၂ ဘားလမ်း (ယခု မဟာဗန္ဓုလ ပန်းခြံလမ်း)ရှိ Silver Grill ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မတိုင်မီနှင့် ပြီးနောက်ပိုင်း နိုင်ငံခြားသားများနှင့် မြန်မာလူမျိုးများအကြား၊ စစ်ကြီးအတွင်းက ဂျပန်အရာရှိများအကြား ရေပန်းစားသော စားသောက်ဆိုင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ညစာစားပွဲဝတ်စုံဖြင့်သာ ဝင်ခွင့်ရှိပြီး ဂျက်ဇ်ဂီတ နားဆင်နိုင်သော နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ မူလဆိုင်ပိုင်ရှင်မှာ အာမေးနီးယန်းလူမျိုး ပီတာ အာရာတွန်း (Peter Aratoon) ဖြစ်သည်။ နောင်တွင် ထိုနေရာကို နိုင်ငံတော် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။...


နေပြည်တော်ကြီး မပေါ်ပေါက်မီ လွန်ခဲ့သော နှစ်တစ်ရာခန့်က ပျဉ်းမနားရှိ ဈေး။

1900s
မဟတ္တမ ဂန္ဒီသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် အလည်အပတ်ရောက်ရှိခဲ့သည်။

မဟတ္တမ ဂန္ဒီသည် ၁၉ ၀၂ ခုနှစ်၊ ၁၉ ၁၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉ ၂၉ ခုနှစ်တို့တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ အလည်အပတ်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သူသည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးလောကအပေါ် ကြီးမားသော သက်ရောက်မှုပေးနိုင်ခဲ့သလို မြန်မာနိုင်ငံမှလည်း ဂန္ဒီအပေါ် ကြီးစွာ သက်ရောက်မှုပေးခဲ့လေသည်။ ဤသည်မှာ ၁၉ ၄၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့က ဒေလီရှိ Birla House တွင် ဦးနုနှင့် မဟတ္တမဂန္ဒီတို့ နောက်ဆုံးအကြိမ်တွေ့ဆုံစဉ်က ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံဖြစ်သည်။ ထိုနေ့က ဦးနုသည် ဂန္ဒီအား...

20th Cen.
ယနေ့ မြန်မာအမျိုးသားများ၏ ပွဲတက်ဝတ်စုံ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ

ယနေ့မြန်မာအမျိုးသားများ၏ ပွဲတက်ဝတ်စုံကို နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ဝတ်ဆင်လာကြသည့်ရိုးရာအမွေအနှစ်ဝတ်စုံဟု အထင်မှားနေကြသည်များ မကြာခဏတွေ့မြင်ရသည်။ အမှန်အားဖြင့် ယနေ့ခေတ်ပွဲတက်ဝတ်စုံမှာ နှစ်ပေါင်းတစ်ရာခန့်သာ သက်တမ်းရှိပါသေးသည်။ ၂၀ရာစုအစောပိုင်းထဲရောက်မှ ရိုးရာအဖြစ်ဝတ်ဆင်ခဲ့သော ပုဆိုးနေရာတွင် ပုဆိုးနှင့်ပုံစံဆင်သော လုံချည်ကို အိန္ဒိယလူမျိုးများထံမှ လက်ဆင့်ကမ်းယူကာ ပြောင်းလဲ ဝတ်ဆင်ကြခြင်းဖြစ်သလို အင်္ဂလိပ်များ၏ ကော်လာမပါသော အင်္ကျ ီနှင့် မန်ချူးရိုးရာ မာဂွါ ခေါ် မြင်းစီးရင်းဝတ်သည့်အပေါ်ဝတ်အင်္ကျ ီ ပါတွဲဖက်ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ဓာတ်ပုံထဲတွင် နာမည်မသိရသောမြန်မာအမျိုးသားများ ပုဆိုးနှင့်မာဂွါအပေါ်ဝတ်အင်္ကျ ီပုံစံပြောင်း( သို့မဟုတ် မြန်မာအခေါ်အားဖြင့်တိုက်ပုံ) ဝတ်ဆင်ထားသည်ကိုတွေ ရမည်ဖြစ်သည်။ သူတို့ထဲမှ တစ်ဦးသာ အင်္ဂလိပ် ရှပ်အင်္ကျ...

1910s
၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်က နှစ်သစ်ကူးဆုတောင်းလွှာ

၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်က နှစ်သစ်ကူးဆုတောင်းလွှာ။ ကဒ်တွင် သုံးထားသောပုံမှာ မန္တလေး အခြေစိုက် ဗင်းနစ်မြို့သား (Venetian) ဓာတ်ပုံဆရာ ဖိလိချေဘီးတို (Felice Beato) ရိုက်ကူးခဲ့သော အမည်မသိ မြန်မာ အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ဓာတ်ပုံ ဖြစ်သည်။


တနင်္ဂနွေနေ့ ဆိုင်ပိတ်သည်။

အမှတ်(၆) ဘားလမ်း (မဟာဗန္ဓုလလမ်း) သည် ဟိုးယခင်က ခရီးသွားများ စိတ်ဝင်တစား လာရောက်လည်ပတ်ရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပိုင်ရှင်မှာ မစ္စတာ ဝှစ်ထ်ဖီးလ်ဟာ့စ်ထ် ဆိုသော ယော့ခ်ရှိုင်းယားနယ်သား အသက်ကြီးကြီး အမျိုးသားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၈၈၀ ခုနှစ်များအတွင်း ရန်ကုန်တွင် အခြေချ နေထိုင်သူဖြစ်သည်။ အကြွေးလည်း မရောင်း ဈေးချညှိနှိုင်းပေးခြင်းမျိုးလည်း မလုပ်သဖြင့် လူသိများသည်။ ၁၉၀၆ ခုနှစ် အတွင်း ဝေလမင်းသား တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် လာရောက်စဉ်က တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မစ္စတာဝှစ်ထ်ဖီးလ်ဟာ့စ်ထ် ဆိုင်သို့ လာရောက်လည်ပတ်လိုကြောင်း သတင်းစကားပါးရာ ၊ မစ္စတာဝှစ်ထ်ဖီးလ်က...


၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်က ရန်ကုန်စည်ပင်သာယာရေးဌာန၏ ငွေရပြေစာ တစ်စောင်

၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်က အခွန်နှင့်ပတ်သက်သော စိတ်ဝင်စားဖွယ် သမိုင်း ပုံရိပ်တစ။ ရန်ကုန်စည်ပင်သာယာရေးဌာန၏ ငွေရပြေစာ တစ်စောင် ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်း ၁၀ ရူပီးနှင့် ၁၄ အန်နာ ကျသင့်ပြီး အထွေထွေ၊ သန့်ရှင်းရေး၊ရေ နှင့် မီး ခွန်များ အဖြစ် ခွဲခြားပေးဆောင်ထားသည်။ ပေးဆောင်သူမှာ အမှတ် ၁၂၂ အီဗန်ဆန်လမ်း (ယခု မရမ်းကုန်းလမ်း) ရှိ အိမ်ပိုင်ရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။

၁၈၄၂ - ၁၉၂၀
သင်းအုပ်ဆရာ သီအိုဒေါသံဗျ (၁၈၄၂-၁၉၂၀)

ဤသည်မှာ အာရှတိုက်မှ အမေရိကန်သို့ ပထမဦးဆုံး သွားရောက် ပညာသင်ခဲ့သော ကျောင်းသားများထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ သင်းအုပ်ဆရာ သီအိုဒေါသံဗျ (၁၈၄၂-၁၉၂၀) ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၈၆၈ခုနှစ်မှ ၁၈၇၁ ခုနှစ် အထိ ရိုချက်စတာတက္ကသိုလ် (Rochester University) တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဂရိနှင့် လက်တင်ဘာသာကို အထူးကျွမ်းကျင်ခဲ့သည်။ ဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနားတွင် (အာရှတိုက်တွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ကြီးစိုးမှု ပြိုင်ပွဲ - The Contest for Commercial Supremacy in Asia ခေါင်းစဉ်ဖြင့်) မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သေးသည်။...

၁၈၅၈ - ၁၉၂၉
အမေရိကကို ပထမဦးဆုံး ရောက်ရှိခဲ့သော မြန်မာကျောင်းသား

အမေရိကကို ပထမဆုံးရောက်ရှိခဲ့သော မြန်မာကျောင်းသား (အမေရိကကို ပထမဦးဆုံး ရောက်သော ဗမာလူမျိုးလည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။) မှာ မောင်ရှောလူးဖြစ်ပါသည်။ အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် မဖြစ်ခင် ကာလ ၁၈၅၈ခုနှစ်တွင် မောင်ရှောလူးသည် သူ၏ ဇာတိဖြစ်သော မော်လမြိုင်မြို့မှ ပင်ဆယ်လ်ဗေးနီးယားပြည်နယ် (Pennsylvania) လူးဝစ္စဘာ့ဂ်မြို့(Lewisburg) သို့ခရီးနှင်ခဲ့သည်။ ယူအက်စ်တွင် နေထိုင်ခဲ့သော ဆယ်နှစ်ကာလ အတွင်း သူသည် မိတ်သဟာယ ကလပ်တခု၏ အသင်းဝင်ဖြစ်ခဲ့သလို၊ ဥယျာဉ်မှူးအလုပ်လည်း လုပ်ရင်း ဘာကနယ်လ် တက္ကသိုလ် (Bucknell) နှင့် ကလိဗ်လန်း (Cleveland) ရှိဆေးကျောင်းတစ်ကျောင်းတို့မှ...

၇ နိုဝင်ဘာ ၁၈၆၂
ရှားဇဖာ ကွယ်လွန်ခြင်း

၁၈၆၂ ခုနစ် နိုဝင်ဘာ (၇)ရက်တွင် စစ်ဘုရင်တယ်မူလိန်း (Timurlane) နှင့် ဂျင်ဂျစ်ခန် (Genghis Khan) တို့မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သော မဟာမဂိုမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်း ဖြစ်သည့် ဗဟာဒူးရှားဟ်ဇဖာ (Bahadur Shah Zafar) သည် အသက်(၈၇)နှစ်တွင် ကွယ်လန်ခဲ့သည်။ နန်းကျ၍ ထိခိုက်ခံစားနေရပြီး ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ အကျဉ်းသား အဖြစ်နေခဲ့ရကာ ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတိဂုံဘုရားတောင်ဘက်နားတွင် နာမည်ရေးထိုးမထားသော အုတ်ဂူတစ်လုံးအတွင်း ထည့်သွင်းသင်္ဂြ ိုဟ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

၁၈၆၇ - ၁၉၂၃
လင်ချင်းချောင်းနန်းတော်

လင်ချင်းချောင်းနန်းတော်ကို ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်များက ကုက္ကိုင်းလမ်းနှင့် ဝိတိုရိယလမ်း (ယခုတွင် ကမ္ဘာအေးဘုရားလမ်းနှင့် တက္ကသိုလ်ရိပ်သာလမ်း) မှ မြင်ရပုံ။ လင်ချင်းချောင်း (၁၈၆၇-၁၉ ၂၃) သည် အောင်မြင်ကျော်ကြားသော တရုတ်-မြန်မာ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင် ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်ရှိ အမွိုင်(Amoy) ဟုခေါ်သော မြို့တွင် မွေးဖွားပြီး စိန့်ပေါလ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြင်းပြိုင်ကွင်း ပိုင်ရှင် ဖြစ်ပြီး ဗမာပြည် ဥပဒေပြုကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် အနောက်တိုင်းနှင့် တရုတ်ရိုးရာ ဗိသုကာလက်ရာများ ရောယှက်ထားသည့် ခမ်းနားသော...

၁၈၆၈
အိမ်ရှေ့ဆင်ဝင်ရှိ မြန်မာအမျိုးသားတစ်သိုက်၏ဓာတ်ပုံ (၁၈၆၈ ဝန်းကျင်)

၁၈၆၈ ဝန်းကျင် မန္တလေးဟု ယူဆရသည့် တစ်နေရာ၌ ဂျေဂျက်ဆင် (J. Jackson) ရိုက်ကူးခဲ့သော အိမ်ရှေ့ဆင်ဝင်ရှိ မြန်မာအမျိုးသားတစ်သိုက်၏ ဓာတ်ပုံ။ သူသည် ၁၈၆၅ - ၁၉ ၁၅ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာပြည်တွင် ဓာတ်ပုံဆရာအဖြစ် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ရန်ကုန်မြို့ ကုန်သည်လမ်းတွင် ဓာတ်ပုံစတူဒီယို ဖွင့်လှစ်ထားခဲ့သည်။

၁၈၇၀ - 1946
သူ့ခေတ်သူ့အခါက ကရင်လူမျိုးနိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည့် ဒေါက်တာ စံစီဖိုး

သူ့ခေတ်သူ့အခါက ကရင်လူမျိုးနိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည့် ဒေါက်တာ စံစီဖိုးကို ၁၈၇၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်နေ့ ပုသိမ်မြို့အနီးတစ်နေရာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အယ်လ်ဘန်နီ၌ ဆေးပညာသင်ယူခဲ့သည်။ (မြန်မာပြည်သို့ ပြန်မလာခင်အချိန်ထိ သူသည် ပထမဦးဆုံးသော မြန်မာ-အမေရိကန်လူမျိုး ဖြစ်လာခဲ့သည်ဟု ထင်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်ရန် အမေရိကန်နိုင်ငံသားလက်မှတ်ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။) သူသည် စာရေးဆရာ၊ ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သလို နိုင်ငံရေးသမား၊ ကရင်အမျိုးသားရေး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဥပဒေပြုကောင်စီတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။...

၁၈၇၀
၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင် ရန်ကုန်ရုံးခန်းတစ်ခုတွင် ဖြစ်သည်။

၁၈၇၅
၁၈၇၅ ခုနှစ်ဝန်းကျင်က ဂျာမန်လူမျိုး မျိုးနွယ်လေ့လာသူနှင့် ရှာဖွေစူးစမ်းသူ ဖီဒါဂျဂါ (Fedor Jagor) က ဘာလင်ရှိ ပြတိုက်များတွင် ထားရန် ရန်ကုန်သို့ လာရောက် ရိုက်ကူးသွားသော “Frau mit Zigarre”

၂၀ မတ် ၁၈၇၉
သမ္မတဟောင်းဂရန့်၏ ရန်ကုန်ခရီးစဉ်

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတဟောင်းဖြစ်သူ၊ ပြည်တွင်းစစ်တွင်းကာလက မြောက်ပိုင်းတပ်များ၏ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ယူလစ္စဂရန့် (Ulysses Grant) သည် ၁၈၇၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့က မြန်မာပြည်သို့ ခေတ္တအလည်အပတ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၈၇၇ ခုနှစ်က သမ္မတရာထူးမှ ပင်စင်ယူလိုက်ပြီးနောက် ကမ္ဘာပတ် ခရီး ထွက်ရာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်လာခဲ့သည်။ သမ္မတဂရန့်နှင့် မိသားစုကို (ယခု ပြိုပျက်သွားပြီ ဖြစ်သော) အစိုးရအိမ်တော်တွင် ဧည့်ခံဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ဧည့်ခံပွဲ၌ ဂရန့်နှင့် ကော်မရှင်နာမင်းကြီး ဝှိုက် (HT White) တို့သည်...

၁၈၇၉ - ၁၉၅၁
ဦးချစ်လှိုင်၏ ဘဝအကြောင်း

အမျိုးသားခေါင်းဆောင် ဝတ်လုံရရှေ့နေ ဦးချစ်လှိုင် (၁၈၇၉-၁၉၅၁) သည် တစ်ခေတ်တစ်ခါက မြန်မာနိုင်ငံရေးလောကတွင် အရှိန်အဝါ မြင့်မားသော ပုံရိပ်တစ်ခု ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး အားပေးထောက်ခံသူများစွာ ရှိခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူ့အား "ဗမာပြည်၏ သရဖူ မဆောင်းသောဘုရင်" ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ယခုဓာတ်ပုံသည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်က လော့ဒ်ပီးလ် (Lord Peel) က ဦးစီးကျင်းပသော မြန်မာပြည်ဆိုင်ရာ စားပွဲဝိုင်း ဆွေးနွေးပွဲကို လန်ဒန်တွင်တက်ရောက်နေစဉ် ရိုက်ကူးထားသော ဦးချစ်လှိုင်၏ ပုံ ဖြစ်သည်။