၁၈၇၂ ခုနှစ် ပန်းသေးတော်လှန်ရေး
event_note ခေတ်ကာလများပြပုံ

၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၇၂

၁၈၇၂ ခုနှစ် ပန်းသေးတော်လှန်ရေး

room China

people King Mindon Du Wenxiu

Read in English

၁၈၇၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် တာလီပြည်ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်လိုက်ပြီး ပန်းသေးလူမျိုးတို့၏ ခေါင်းဆောင် ဒူဝမ်ရှု (Du Wenxiu) ကို ဖမ်းဆီးရမိသောကြောင့် ဆယ့်ခြောက်နှစ်တာ ကြာမြင့်ခဲ့သော ပန်းသေးတော်လှန်ရေး အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။ အဖမ်းခံရသည့်အချိန်တွင် ဒူဝမ်ရှုသည် ဘိန်းအလွန်အကျွံ သောက်သုံးခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ သူ့အား ခေါင်းဖြတ်စီရင်လိုက်ကြပြီး ဦးခေါင်းကို ပျားရည်တွင် စိမ်ကာ ဧကရာဇ်ထံသို့ လက်ဆောင်အဖြစ် ဆက်သခဲ့သည်။ ပန်းသေးလူမျိုး ထောင်သောင်းချီ အသတ်ခံခဲ့ရသလို တော်လှန်ရေးအတွင်း သေဆုံးခဲ့သူအရေအတွက် သိန်းနှင့်ချီ ရှိနိုင်ပေသည်။ ရှမ်းပြည်နှင့် မန္တလေးသို့ ပန်းသေးလူမျိုး ထောင်ချီကာ ပြောင်းရွှေ့ခိုလှုံခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာတွင် သူတို့၏သားစဉ်မြေးဆက်များ ယနေ့တိုင် ဆက်လက်နေထိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်းကာလအတွင်း ယူနန်ပြည်၌ လူမျိုးကြီးသုံးစု အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်။ ယိဘာသာစကား (Yi - မြန်မာဘာသာနှင့် ဆင်တူသော ဘာသာစကားတစ်မျိုး) အသုံးပြုသော ဒေသခံလူမျိုးစုများ၊ ၁၃ ရာစုတုန်းက မွန်ဂိုတို့ အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းသို့ ခေါ်ဆောင်လာသော တာ့ခ်လူမျိုး (Turkish) စစ်သားများနှင့် အရာရှိများမှ ဆင်းသက်လာသည့် ဟွေ့ (Hui) ဟုခေါ်သော ပန်းသေးမူဆလင်များနှင့် ဟန်တရုတ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ တရုတ်များကို “တရုတ်” ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့် ခေါ်ဆိုခြင်းသည် မူလအစက ထိုတာ့ခ်လူမျိုးများကို ဆိုလိုဟန် ရှိသည်။ ပန်းသေးတော်လှန်ရေးသည် ဘေကျင်း (Beijing) ရှိ တရုတ်နှင့် မန်ချူးအုပ်ချုပ်သူတို့ကို ပန်းသေးလူမျိုးများက တော်လှန်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒူဝမ်ရှုသည် သူ့ကိုယ်သူ တာလီစူလတန် (Sultan of Dali) ဟု ဘွဲ့ပေးပြီး သူ့အား အသိအမှတ်ပြုရန် လန်ဒန်သို့ပင် သံအဖွဲ့များ စေလွှတ်ကာ တောင်းဆိုခဲ့သေးသည်။ ထိုအချိန်သည် မန်ချူးတို့ကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်သည့် ပိုမိုကြီးမားသော တိုင်ပေတော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားနေသည့် ကာလလည်းဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် ပန်းသေးလူမျိုးများအပေါ် ကရုဏာသက်မိသော်လည်း တရုတ်တို့ကို စိုးရွံ့မိသဖြင့် ဒူဝမ်ရှုကို မည်သည့်အထောက်အပံ့မှ မပေးခဲ့ချေ။ ယူနန်ပြည်နှင့် မြန်မာပြည်အကြား ကုန်သွယ်မှု ပြိုပျက်သွားခြင်းသည် မြန်မာ့စီးပွားရေးကို ကြီးစွာ အထိနာစေခဲ့ပြီး ၁၈၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တိုင်းပြည်ပြိုလဲသွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု တွေးမိသည်။ ဤသည်မှာ တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ရပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးကို လွယ်လင့်တကူ သက်ရောက်နိုင်မှု ရှိပုံအကြောင်း သင်ခန်းစာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ဖော်ပြပါပုံမှာ တာလီပြည်ကို မန်ချူးတရုတ်တို့ နောက်ဆုံးဝင်တိုက်နေပုံ ဖြစ်သည်။

ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ်စစ်ပွဲများ (၁၈၂၄ - ၁၈၈၅ အေဒီ) မှ နောက်ထပ် အကြောင်းအရာများ ဆက်လက်လေ့လာရန်

ခေါင်းစဉ်များ အားလုံးကြည့်ရန်