အမေ့ခံအတိတ်
အမေ့ခံအတိတ်
ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ (အပိုင်း ၁)
event_note ခေတ်ကာလများပြပုံ

၅ မတ် ၁၈၂၄ - နိုဝင်ဘာ ၁၈၂၄

ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ (အပိုင်း ၁)

room United Kingdom

ဘိုးတော်ဘုရား၏မြေး ဘကြီးတော် နန်းတက်ချိန်ဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် တည်ထောင်သူ အလောင်းဘုရား၏ မြစ်လည်း ဖြစ်ပါသည်။ သူ အမွေဆက်ခံချိန်တွင် အင်ပါယာမှာ အင်အား အထွဋ်အထိပ် ရောက်နေချိန်ဖြစ်သည်။ ဘကြီးတော်ဘုရားကို ဗြိတိသျှတို့က “သိမ်မွေ့ ဖော်ရွေပြီး စိတ်ရင်းကောင်းကာ လိုက်လျော ညီထွေစွာ နေထိုင်တတ်သူ” ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူး၏။ “ဇာတ်သဘင် ကပြဖျော်ဖြေပွဲများ၊ အခင်းအကျင်းများနှင့် ဆင်ကျော့ခြင်း၊ လှေ ပြိုင်ပွဲတို့ကို ခုံမင်သူ” ဖြစ်သည်ဟုလည်း လူသိများသည်။ ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် ဘကြီးတော်မှာ စစ်လိုလားသော အုပ်စု၏ သြဇာခံဖြစ်နေရကား ယင်းတို့က ဗြိတိသျှနှင့် ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ရန် တွန်းအားပေးသည်။ အဆိုပါ စစ်မက်လိုလားသော အုပ်စုတွင် ဘကြီးတော်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး မယ်နုနှင့် အာဏာမက်လှသော မိဖုရား၏မောင်တော်ဖြစ်သူ စလင်းမင်းသားကြီး ပါဝင်သည်။

စစ်လိုလားသောအုပ်စုထဲတွင် ပါဝင်သည့် အခြားပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးမှာ မြန်မာ့စစ်သူကြီး အလုံဝန် သတိုးမဟာဗန္ဓုလ ဖြစ်၏။ ခေတ်သစ် မြန်မာ့လက်နက်ကိုင် အင်အားစု၏ သူရဲကောင်းကြီး ဖြစ်သည့် မဟာဗန္ဓုလမှာ ထိုစဉ်က အသက် ၄၀ ဝန်းကျင်ဖြစ်ပြီး ရည်မှန်းချက်ကြီးသော စစ်သည်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ မထင်ရှားသော မိသားစုမှာ ပေါက်ဖွားလာသူ ဖြစ်ပြီး သားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့်အလျောက် ဖခင်ကွယ်လွန်သည့်အခါ မိသားစုတာဝန်ကို ငယ်စဉ်ကတည်းက ယူခဲ့ရသူဖြစ်သည်။ အရပ်အမောင်း သိပ်မမြင့်၊ ဂင်တိုတိုနှင့် ဘွင်းဘွင်းရှင်းရှင်း ဟန်ပန်အမူအရာရှိသော ဗန္ဓုလသည် တုတ်ထိုးအိုးပေါက် ပြောဆိုတတ်ခြင်းကြောင့်သာမက စစ်တိုက်ရာတွင် ထူးချွန်အောင်မြင်သည့်အတွက် လူသိများသည်။ နန်းတွင်း၌ ရာထူးအဆင့်ဆင့် တက်လာခဲ့ရာ ပထမတွင် အိမ်ရှေ့မင်း၏ အထူးတာဝန်ပေးမှုများကို ထမ်းရွက်ရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဒီပဲယင်းကို စားရသည်။ ထိုနောက်ပိုင်း ရာထူးတက်မြန်ကာ အနောက်ဘက်သို့ ကျူးကျော်ရေးကို လိုလားသော နန်းတွင်း မှူးကြီးမတ်ရာအုပ်စု၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဗန္ဓုလ၏ လက်အောက်တွင် တိုင်းပြည်၏ တိုက်ရေးခိုက်ရေး အကောင်းဆုံး စစ်တပ် ၁၂ ခု ရှိသည်။ ယင်းအနက် တပ်ရင်းတစ်ခုမှာ သူ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ စုစုပေါင်း အင်အားမှာ စစ်သည်အယောက် တစ်သောင်းနှင့် မြင်းကောင်ရေ ၅၀၀ ဖြစ်၏။ သူ၏ တပ်မှူးစစ်ကဲများထဲတွင် စလေမြို့စား၊ ဓညဝတီမြို့ဝန်၊ ဝန်းသိုမြို့ဝန်၊ တောင်ငူမြို့ဝန်ကဲ့သို့ တစ်တိုင်းပြည်လုံးတွင် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးအများဆုံးရထားသော သူရဲကောင်းစစ်သည်များ ပါဝင်သည်။ ယခုခေတ်ကဲ့သို့ပင် ထိုခေတ်အခါက အထက်တန်းအရာရှိများသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စစ်ရေးကို ပူးတွဲတာဝန်ယူရသည်။ ဂျိန်းရှားနှင့် ကချာနယ်သို့ ချီတက်သော တပ်များကို ဗန္ဓုလ၏ ထိပ်တန်း လက်ထောက်စစ်ဗိုလ်ကြီးများဖြစ်ကြသော ပုခန်းဝန်၊ သတိုးသီရိမဟာဥဇ္ဇနာတို့က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။

၁၈၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ဝီလီယံခံတပ်၏ ဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒ်ဝီလီယံအမ်းဟတ်စ်က အင်းဝနေပြည်တော်ကို တရားဝင် စစ်ကြေညာသည်။ ပီကင်းသို့ ၎င်း ဦးဆောင်ပြီး သံခင်းတမန်ခင်း သွားရာ မအောင်မြင်ဘဲ ပြန်လာရသည့် ခရီးစဉ်ကြောင့် နာမည်ကျော်နေခဲ့သူဖြစ်၏။ ထိုနေ့မှစ နောက် ၂ နှစ်အထိ မြန်မာဘုရင်၏တပ်များနှင့် အင်္ဂလိပ်အရှေ့ အိန္ဒိယကုမ္ပဏီတို့အကြား စစ်ဖြစ်သည်။ ထိုစစ်ပွဲမှာ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယသမိုင်းတွင် အရှည်ကြာဆုံးနှင့် ကုန်ကျစရိတ်အများဆုံး စစ်ပွဲကြီးဖြစ်သည်။ ဥရောပစစ်သားနှင့် အိန္ဒိယစစ်သား တစ်သောင်းခွဲခန့် ကျသည်။ မြန်မာတို့ဘက်မှ ကျသည့်စစ်သား အရေအတွက် (အတိအကျ မသိကျသော်လည်း) တစ်သောင်းခွဲခန့် ပိုများသည်မှာ သေချာသလောက်ရှိသည်။ ထိုတိုက်ပွဲသည် ဗြိတိသျှဘဏ္ဍာငွေ ပေါင် ငါးသန်း ကုန်ကျစေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် ဗြိတိသျှ စီးပွားရေး ရာခိုင်နှုန်းနှင့် တိုင်းတာလျှင် ပေါင် ၁၀ ဘီလီယံ (အကြမ်းဖျင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၈.၅ ဘီယီလံ) တန်ဖိုးရှိသည်။

ဗြိတိသျှတပ်များကို ဦးဆောင်သူမှာ ဆာအာချီဘော့ကင်းဘဲလ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စကော့တလန် တောင်တန်းဒေသရှိ ဂလန်လီယွန်မြို့နေ စစ်သည်မျိုးနွယ်မိသားစုမှ ပေါက်ဖွားလာသည်။ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ စစ်သားအဖြစ် အမှုထမ်းလာသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော်ရှိပြီဖြစ်ကာ ဝါရင့်စစ်သားတစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် တိပူးစူလတန်ကို တိုက်ခိုက်သော စစ်ပွဲများတွင် အဓိကပါဝင်ခဲ့သည်။ ကျွန်းဆွယ်စစ်ပွဲကြီးတွင်လည်း (နောင်တွင်ဖြစ်လာမည့်) ဝယ်လင်တန်မြို့စား၏လက်အောက်မှ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဥရောပစစ်ပွဲများအကြောင်း ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ တွေ့ကြုံလေ့လာ သိရှိထားသူဖြစ်သည်။

ဘင်္ဂလားနယ်ရှိ ဝီလီယံခံတပ်မှလည်းကောင်း၊ မဒရပ်ရှိ စိန့်ဂျော့ချ်ခံတပ်မှ လည်းကောင်း စုစည်းထားသော အင်အား တစ်သောင်းကျော်သည် ရေကြောင်းလမ်းဖြင့် ချီတက်လာခဲ့သည်။ ပထမရည်ရွယ်ချက်မှာ ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန်ဖြစ်သည်။

အင်္ဂလိပ်တို့ ပင်လယ်ကြောင်းမှ စစ်ချီလာကြောင်းကို ကာလကတ္တား သို့မဟုတ် မဒရပ်ရှိ သူလျှိုများမှတစ်ဆင့် အမရပူရမင်းနေပြည်တော်မှ သိရှိသွားသည်။ မည်သို့ ရင်ဆိုင်သင့်ပါသနည်း။ ဘင်္ဂလားနယ်စပ်ရောက်နေသည့် ဗန္ဓုလနှင့်တပ်များကို ပြန်ခေါ်သင့်သလား။ ထိုသို့ဆိုလျှင် အနောက်ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာ ပြိုလဲကာ ရခိုင်နှင့် အာသံကို လက်လွှတ်ရမည့်မှာ သေချာသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏အင်အား မည်မျှကြီးမားပါသလဲ။ မည်သူမှ အတပ်မပြောနိုင်။ သို့သော် ရွေးချယ်ရမည့် စစ်ဗျူဟာမှာ ရှင်းသည်။ အနောက်စစ်မျက်နှာတွင် လောလောဆယ် တပ်ခေါက်ပြီး အင်္ဂလိပ်တို့ ကမ်းဆိုက်လာသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ရှိသမျှအင်အားသုံးကာ တိုက်မည်။ သို့မဟုတ်ပါက ကမ္မသကာ သဘောထားကား ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာ နှစ်ခုစလုံးကို ထိန်းထားပြီး အကောင်းဆုံးကိုသာ မျှော်လင့်ကြမည်။ မြန်မာတို့က အကောင်းဆုံးကို မျှော်လင့်ရသည်ကို သဘောကျသည်။ ကံကောင်းထောက်မလျှင် အင်္ဂလိပ်တို့ ကမ်းတက်သည်နှင့် စစ်ရှုံးပေမည်။ ဗန္ဓုလ၏တပ်များ စစ်ထိုးနိုင်ပြီး အရှေ့ဘင်္ဂလားကို သိမ်းနိုင်ပေလိမ့်မည်။ အဓိကလုပ်ရမည်မှာ အင်္ဂလိပ်တပ်များ ရောက်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ချေမှုန်းပစ်ရန်ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်ခြေများသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာတို့သည် အင်္ဂလိပ်တို့ တစ်ခါမှ မမြင်ဖူးသေးသော နည်းပရိယာယ်များ ဆင်ကာ တိုက်မည်ဖြစ်သည်။  

ထိုစဉ်က ရန်ကုန်မြို့ဆိုသည်မှာ ထူးထူးခြားခြား ဆွဲဆောင်မှုမရှိလှ။ တစ်ခါတစ်ခါ ငါးညှီနံ့ တထောင်းထောင်း ဖြစ်နေတတ်သော မြို့ငယ်လေး။ လူဦးရေ နှစ်သောင်းခန့်သာ ရှိသည်။ ပင်လယ်ဝမှ မြစ်ကြောင်းအတိုင်း နေ့ဝက်ခန့် ဆန်တက်သွားရသည်။ မြို့နှင့် မြစ်အကြား ၁၈ ပေခန့်မြင့်ကာ ခိုင်ခံ့သော သစ်လုံးတံတိုင်းတစ်ကြီးတစ်ခု ကာထားသည့်အတွက် မြို့ထဲမှ ကြည့်လျှင် မြစ်ရေပြင်ကိုပင် မမြင်ရချေ။ ယနေ့ခေတ် ရန်ကုန်မြို့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ နေရာယူထားသည်။ လက်ရှိစထရန်းဟိုတယ်နှင့် ဗြိတိသျှသံရုံးတည်ရှိရာ၏ အရှေ့ဘက်မှာ မြို့၏ ဗဟိုချက်မဖြစ်၏။ ခန့်ညားထည်ဝါသော ကျွန်းသစ်သား နန်းတော်မှာ မြို့ဝန်၏ ရုံးတစ်ဖြစ်လဲ အိမ်တော်ဖြစ်သည်။ အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော အဆောက်အအုံ အချို့တော့ ရှိသည်။ အကောက်ခွန်ရုံး အဆောက်အအုံကြီးနှင့် အာမေးနီးယန်းနှင့် ပေါ်တူဂီ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ မြို့တွင်း အဆောက်အအုံအများစုမှာ သစ်သား၊ ဝါးဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသဖြင့် အမှတ်တမဲ့ကြည့်လျှင် ပြိုလုနီးပါး ခနော်နီခနော်နဲ့ပုံစံ ပေါက်နေသည်။ အနောက်စူးစူးမှ ရွှေရောင် ထိန်လက်နေသော ဆူးလေဘုရားမှာ ခြွင်းချက်ဖြစ်၏။ မြို့ရိုး၏အလွန်ကို ကြည့်လျှင် ရွာငယ်များ ဟိုတစ်စု ဒီတစ်စ ရှိသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရန်ကုန်နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်များ ဖြစ်လာကြသော်လည်း ထိုစဉ်ကမူ လူနေရပ်ကွက်များနှင့် တစ်သီးတစ်ခြား ဖြစ်ကာ တောအုပ်၊ ပေါင်းပင်မြက်ရိုင်းများ ထူထပ်သည့် နေရာများ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကျားပေါလှသည်။ (အထူးသဖြင့် ယနေ့ ပြည်လမ်းအနီးရှိ နေရာတစ်ဝိုက်တွင် ကျားများ နေထိုင်ကျက်စားခဲ့ပြီး ၁၉  ရာစုနှစ်အထိ ကျားလမ်းကြားဟု လူသိများခဲ့သည်။) ယနေ့ ရန်ကုန်မြို့ကြီး၏ မြေပုံမှာ နယူးယောက်ရှိ မန်ဟန်တန် အောက်ပိုင်းနှင့် အနည်းငယ်ဆင်သည်။ မြို့၏ အောက်ဆုံးပိုင်းတွင် မြို့ဟောင်းရှိပြီး ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် မြစ်များ စီးဆင်းနေပုံချင်း တူသည်။ ရှေးက ရန်ကုန်မြို့သည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်ပါ၏။ သာမန်မြန်မာလူမျိုးများအတွက် ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်ခြင်း၊ မဖြစ်ခြင်းက အရေးမကြီးလှ။ များစွာပိုမိုအရေးကြီးသည့်နေရာမှာ မြို့၏ မြောက်ဘက် ငါးမိုင်အကွာ တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ရှိနေသည့် ရွှေတိဂုံဘုရားဖြစ်သည်။ မြန်မာတစ်ပြည်လုံးရှိ ဘုရားဖူးများ အလေးအမြတ်ထားဆုံး ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ရာနေရာ၊ ဒေသတစ်ခွင်ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ၏ ကျက်သရေဆောင်တစ်ခု ဖြစ်ပေသည်။

ဗြိတိသျှ စစ်ဆင်ရေးစီမံကိန်း ရေးဆွဲသူများက ရန်ကုန်ကို အပိုင်သိမ်းလိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် မြန်မာနန်းတွင်းက စစ်ပြေငြိမ်းရန် တောင်းဆိုလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ထားသည်။ စစ်တိုက်တော့ တိုက်ရမည်ဟု မှန်းထားသည်။ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲမျိုးလည်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သည်။ သို့ပေသိ မြန်မာပြည်၏ ဒုတိယမြို့တော်သည် မကြာမီတွင် ၎င်းတို့၏ လက်တွင်း ကျရောက်သက်ဆင်းရမည်ဟု အပြည့်အ၀ မျှော်မှန်းထားခဲ့သည်။ ရက်စက်စွာ ဖိနှိပ်အုပ်ချုပ်ခံနေရသည်ဟုဆိုသော သာမန်ပြည်သူလူတန်းစားက အုံကြွ၍ ဗြိတိသျှတို့ဘက် ကူညီကောင်း ကူညီနိုင်သည်။ မှန်းဆထားသည့်အတိုင်း အကောင်းဆုံး ဖြစ်လျှင် မြန်မာဘုရင်၏ သံတမန်အဖွဲ့က စေ့စပ်ညှိနှိုင်းရေး ပြုလုပ်ရန် သဘောတူလာလိမ့်မည်။ အပေးအယူလုပ်ပြီးသကာလ ကုမ္ပဏီအတွက် အရေးသာသော စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်လိမ့်မည်။ အဆိုးဆုံးအခြေအနေကို တွက်ရလျှင် မြန်မာတို့က အလွယ်တကူ လက်နက်ချလိမ့်မည်မဟုတ်ချေ။ ထိုသို့ဖြစ်ပါက ရန်ကုန်ကို အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် သုံးကာ လှေများနှင့် လှေသမားများကို ချောဆွဲမည်။ ရိက္ခာပြန်လည် ဖြည့်တင်းမည်။ ထို့နောက် မြန်မာမင်း နေပြည်တော်ရှိရာ မြောက်အရပ်သို့ အလျင်အမြန် စစ်ချီသွားမည်။ စစ်ဆင်ရေးကြီးမှာ ရက်သတ္တပတ်အတွင်း မဟုတ်လျှင်တောင် လအနည်းငယ်အတွင်း ပြီးဆုံးသွားမှာ သေချာသည်။

သို့သော် တကယ်တမ်း ဖြစ်လာသည့်အခြေအနေကို ရင်ဆိုင်ရန် ဗြိတိသျှကို စီမံထားခြင်း မရှိချေ။ မေလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းသို့ မြင့်မားသော သစ်သားသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ရောက်လာသည်။ သင်္ဘောပေါ်မှ ဗြိတိသျှတို့သည် ဟိုတစ်ကွက် သည်တစ်စ တောက်လောင်နေသော မီးများကိုသာ မြင်ရသည်။ ရန်ကုန်မြို့တွင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခွင်ရှိ ကင်းစခန်းများ မီးလောင်နေခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ အိတ်ချ်အမ်အက်စ် လစ်ဖီသင်္ဘောသည် မြန်မာဘုရင် ဆိပ်ခံတံတားသို့ ဦးဆုံး ဆိုက်ကပ်သည်။ ယင်းမကြာမီ ကုမ္ပဏီတပ်မှ စစ်သားများ မြန်မာ့မြေပေါ် ခြေချသည်။ သို့သော် တိုက်ပွဲ မနွှဲရ။ အမြောက်လည်း ပစ်စရာမရှိ၊ သေနတ်လည်း ဖောက်စရာမလို။ ပိုဆိုးသည်မှာ လူသူကင်းမဲ့နေသည်။ စစ်သားမရှိ၊ အရပ်သားမရှိ။ တစ်မြို့လုံး တိတ်ဆိတ်ခြောက်ကပ်ကာ မြို့ပျက်ကြီးကဲ့သို့ပင်။ မြန်မာတို့က မြေလှန်စနစ် ကျင့်သုံးခဲ့လေပြီ။ သိမ်းပိုက်စရာ လှေတစ်စင်းမှ မရှိ။ လှေထိုးသားဆိုသည်မှာ နတ္ထိ။ စားနပ်ရိက္ခာဆိုသည်မှာ ဝေလာဝေး။ ဆာအာချီဘော့ဒ်နှင့် သူ့လူများကို ဝမ်းသာအားရ ကြိုဆိုမည့် အဖိနှိပ်ခံပြည်သူပြည်သားများကိုလည်း ရေးရေးမှမမြင်။

မြန်မာတို့ တပ်ဆုတ်သွားပုံက ဗြိတိသျှတို့ကို အထိနာစေခဲ့ပုံရသည်။ စားနပ်ရိက္ခာ အထောက်အပံ့ မရှိသည့်အတွက်သာမက ပူးပေါင်းကူညီမည့်သူလည်း မရသည့်အတွက် ဗြိတိသျှတို့ကို ထိတ်လန့် သွေးပျက်စေခဲ့သည်။ သတင်းအချက်အလက် အစအန စုဆောင်းရန်ပင် မတတ်နိုင်ခဲ့ချေ။ ကျူးကျော်သူများ မရောက်လာမီ ဒေသခံများနှင့် လူထုတစ်ရပ်လုံး ပျောက်ခြင်းမလှ ပျောက်သွားသည်မှာ ဧရာမကော်ဇောကြီး လိပ်သိမ်းသွားသကဲ့သို့ရှိ၏။ အသုံးဝင်မည့်အရာ တစ်ခုမှပင် ချန်မထားခဲ့။ သတင်းအစအနပင် မကျန်။ အလံဖြူကိုသော်လည်းကောင်း၊ တိုက်ရိုက်စေ့စပ်ဆွေးနွေးမည့် ကမ်းလှမ်းမှုမျိုးကိုသော်လည်းကောင်း မမြင်ရသည်မှာ လုံးဝသေချာနေပါသည်။

ရန်ကုန်မှနေ၍ ခရီးဆက်နိုင်ဖို့အတွက် လှေသင်္ဘောများမှာ အခရာ။ သို့သော် လှေသင်္ဘောများ မရှိ။ လမ်းဟု ဆိုနိုင်ရုံသာရှိသော ဖုန်ထူပြီး အသွားအလာနည်းသည့် လူသွားလမ်းအချို့တော့ ရှိပါသည်။ ရေလမ်းမှအပ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရှိ မြို့ ရွာများကို ငှက်ဖျားပေါသော တောကြီးမျက်မည်းများက ခြားထားသည်။ စိန့်ဒေးဗစ်ခံတပ်မှ စစ်ဗျူဟာမှူးများ မသိသေးသော အချက်မှာ ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ လှေပိုင်ရှင်မှန်သမျှမှာ မြန်မာမင်း အမှုထမ်းများဖြစ်ကြောင်း၊ မျိုးစဉ်ဘောင်ဆက် အမွေဆက်ခံ အုပ်ချုပ်သော ဒေသဆိုင်ရာ အကြီးအကဲများ၏ လက်အောက်တွင် စည်းလုံးညီညွတ်သောတပ်ရင်းများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ထားခြင်း ဖြစ်ကြောင်းတည်း။ တိုင်းရေးပြည်ရေး အေးအေးချမ်းချမ်းရှိစဉ်က ကုန်စည်နှင့် ခရီးသွားတို့အတွက် ကူးတို့ပို့ခြင်းအလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ပြုသည်။ စစ်ဖြစ်သည့်ကာလတွင်မူ ၎င်းတို့သည် ဘုရင့်တပ်သားများ ဖြစ်ပြီး အစရှာမရအောင် ပျောက်ချင်းမလှ ပျောက်သွားကြတော့သည်။

နောက်ရက်ပေါင်းများစွာကြာအောင်ပင် ဆာအာချီဘော့ဒ်သည် ၎င်း၏ ဗြိတိသျှစစ်သည်အရာရှိများနှင့် ရှေ့ဆက်လှမ်းရမည့် အစီအစဉ်ကို တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသည်။ ဆာအာချီဘော့ဒ်သည် ရန်ကုန်နှင့်အနီးတဝိုက်တွင် ခံစစ်စခန်းချရန် အစွမ်းကုန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ခုခံမှု အနည်းငယ် သို့မဟုတ် မရှိသလောက်နှင့် ဗြိတိသျှနှင့် အိန္ဒိယစစ်သားများသည် မြောက်ဘက်သို့ ချီတက်နိုင်ခဲ့ပြီး ရွှေတိဂုံစေတီတော်၊ သိဂုင်္တ္တရကုန်းတော်နှင့် အနီးအနားရှိ ရွာငယ်အတော်များများကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ သူတို့ မြင်နေရသော လတာပြင်တောနှင့် ရေအိုင်ကလေးများအလွန်တွင် ဘာရှိနေသည်မှန်း မသိရှိကြချေ။ အရာရှိတစ်ဦးက “ရန်သူ့တပ်တွင်းအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ သတင်းအစအနရော ကောလာဟလပါ တစ်စိုးတစ်စေ့မှ မသိရပါ။ ကျွနု်ပ်တို့ တပ်စခန်းကို ဘောင်ခတ်ထားသော မမြင်ရသည့်စည်းကို ကျော်လွန်ပြီး ကျန်သောအရာများအားလုံး သိရခက်သော ပဟေဌိပမာ၊ မပီဝိုးဝါး ထင်ကြေးများသာ”ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့၏။

ကမ်ဘဲလ်မသိသောအချက်မှာ ကုမ္ပဏီ၏ နောက်ဆုံးတပ်စခန်း အလွန်နားလေးမှာပင် လူအင်အား နှစ်သောင်းကျော် ပါဝင်သည့် အင်အားစုကို မြန်မာစစ်သူကြီးများက စုစည်းထားခြင်းပေတည်။။ ရန်ကုန်မှ ဆုတ်ခွာပြီးသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် မြန်မာတို့သည် အရှေ့အနောက် ၁၀ မိုင်ရှည်သော လခြမ်းပုံစံ ကတုတ်ကျင်းများကို အားသွန်ခွန်စိုက် တူးဖော်ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ အမြောက်နှင့် သေနတ်စစ်သည်များက မြို့အထွက်လမ်းကို မျက်နှာမူကာ တောင်ပူစာများပေါ်နှင့် အပေါ်စီးရနိုင်သော နေရာများတွင် ဖြန့်ကျက်နေရာယူထားလျက်ရှိသည်။ ၎င်းတပ်များကို ကွပ်ကဲအမိန့်ပေးနေသူမှာ ဘကြီးတော်ဘုရား၏ ဖအေတူ မအေကွဲညီတော် စစ်ရေးကျွမ်းကျင် ဝါရင့်သော ဒွာရဝတီမင်းသားဖြစ်ပေသည်။ စစ်ပွဲမတိုင်မီက ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ရှိ ဘုရင့်မြို့စောင်တပ်၏ တပ်မှူးဖြစ်ခဲ့၏။ အခြားမင်းညီမင်းသား အများအပြားလည်း ပါဝင်သေးရာ နောင်အခါ ဘုရင်ဖြစ်လာမည့် သာယာဝတီမင်းသားလည်း ပါသည်။ မင်းသားများက ကကြိုးတန်ဆာဆင်ထားသော ဆင်များကို စီးကြသည်။ ဂုဏ်ရှိန်မြင့်သော မင်းမျိုးစိုးနွယ်များဖြစ်ကြောင်း မြင်သာလှသည်။ ရန်ကုန်မြို့ မြောက်ဘက်ရှိ တောအုပ်များထဲတွင် စစ်တိုက်ရန် အသင့်စောင့်နေကြသူများမှာ ဇလွန်မြို့စားနှင့် ယောမြို့စား၊ ထို့အပြင် တရုတ်နယ်စပ်အနီး ဝေးလံခေါင်သီသော ရှမ်းပြည်ထောင်နယ်မှ ကံမြိုင်စော်ဘွားလည်း ပါဝင်သည်။

ဘုရင့်ရေတပ်မှ စစ်ဦးစီးမှူး သတိုးမင်းကြီး မင်းမဟာသည်လည်း လှေထိုးသား တစ်ထောင်ကျော်နှင့် လှေအမြောက်အမြားကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီးကာ အင်းဝမှ စုန်ဆင်းလာသည်။ ဘကြီးတော်ဘုရားကလည်း နန်းတော်စောင့်တပ်ရှိ ထိပ်တန်းစစ်သည်တော်များကိုပါ စေလွှတ်သည်။ လက်ဝဲဝင်းမှူး မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်နှင့် အထင်ကရ မြင်းတပ်စစ်သူကြီး သီရိမဟာဇေယျသူရတို့လည်း ပါဝင်သည်။ ထိုစဉ်က ဗန္ဓုလနှင့် ထိပ်တန်းစစ်သူရဲကောင်းများမှာ အနောက်ဖက် ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာတွင် ရှိနေကြ၏။ သို့သော် မြန်မာပြည်သည် စစ်အင်အား တောင့်တင်းသော တိုင်းပြည်တစ်ခု ဖြစ်သည့်အလျောက် တိုက်ပွဲဝင်မည့်သူများ မရှားလှပါ။ အထက်တန်းလွှာအများစုမှာ မျိုးရိုးစဉ်ဆက် စစ်ပွဲနှင့်အောင်ပွဲများစွာ ဆင်နွှဲလာသူများအဖြစ် ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားခဲ့ကြသည်။ ယခုလည်း ရန်ကုန်ကို ပြန်သိမ်းနိုင်ပါမှ သိက္ခာဆည်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ မေလအကုန်ပိုင်းတွင် ထိတ်လန့်စရာ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းကြီးများက အနောက်တောင် မုတ်သုံလေ ဝင်လာပြီဖြစ်ကြောင်း ကြွေးကြော်နေလေပြီ။ စစ်ပွဲဆင်နွှဲရန် မြန်မာတို့ဘက်က အစစအရာရာ အဆင်သင့်ဖြစ်နေခဲ့လေပြီ။

မေလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စစ်ကူသစ်များ မဒရပ်စ်မှ ရန်ကုန်သို့ ချီတက်လာနေစဉ် ဆာအာချီဘော့ဒ် ကမ်ဘဲလ်က အနီးဆုံးနေရာရှိ မြန်မာရှေ့တန်းစစ်စခန်းများကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးသည်။ ဦးစွာ အမြောက်နှင့်ဖိပစ်၍ မြန်မာတို့ကို အားလျော့စေပြီးမှ ဝင်ရောက်စီးနင်းကြသည်။ နှစ်ပတ်အကြာတွင် အိန္ဒိယ၊ ဥရောပ ခြေလျင်တပ်ရင်းကြီး ၄ ခုကို သုံးကာ အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် ကြည့်မြင်တိုင်ကို ဝင်စီးသည်။  ကြည့်မြင်တိုင် သစ်လုံးခံတပ်မှာ မြစ်ကမ်းအနီးတွင် တည်ရှိပြီး အင့်အားတောင့်တင်းသည်။ ဦးစွာ ခံတပ်ကို မြစ်အတွင်းရှိ စစ်သဘောင်္များပေါ်မှနေကာ အမြောက်နှင့် ပစ်ခတ်ချေမှုန်းသည်။ ခံတပ်မကျမီ မြန်မာ အယောက် ၂၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ သေဆုံးသူများနှင့် သေလုနီးပါးလူများကို ထိုအတိုင်း ချန်ရစ်ထားခဲ့ကြရာ ရန်ကုန်နှင့်မလှမ်းမကမ်း ပြည်နယ်တစ်ခုမှ မြို့ဝန်တစ်ဦး သူ၏ရွှေထီးတော်နံဘေးတွင် ကျဆုံးလျက်သား တွေ့ရှိခဲ့သည်။ မကြာမီပင် မြန်မာတပ်များသည် ၎င်းတို့၏အဓိကခံတပ်ကြီးကို စွန့်ခွာကာ ရွှေတိဂုံဘုရားနှင့် ငါးမိုင်အကွာရှိ ကမာရွတ်သို့ တပ်ဆုတ်သွားရတော့သည်။ ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် တိုက်ပွဲကြီး နောက်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သေးသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ဗြိတိသျှကို အနိုင်ပိုင်းလိုက်နိုင်ပြီး မြန်မာဘက်မှ စစ်သည် ၈၀၀ ခန့် ကျဆုံး၊ဒဏ်ရာရသည်။ ထိုအထဲတွင် ဘုရင့်ဝန်ကြီးတစ်ပါးနှင့် အထက်တန်း နန်းတွင်းအမတ်ကြီးများ ပါဝင်သည်။ ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာ၏အနောက်ဘက်ရှိ မြန်မာကျေးရွာများတွင် ဒဏ်ရာရ မြန်မာစစ်သည်တော်များနှင့် ပြည့်နှက်နေလေတော့သည်။

ဤကဲ့သို့ ကနဦးအောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း ဗြိတိသျှတို့အတွက် အခြေအနေမှာ အလျင်အမြန်ပင် ဆိုးဝါးလာနေသည်။ ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ်များက မြန်မာပြည်သို့ ဝင်ရောက်လာသော မန်ချူးတပ်များကဲ့သို့ပင် မြန်မာပြည်ရှိ ကြောက်စရာအကောင်းဆုံးသော ရန်သူကို ဗြိတိသျှတို့ ရင်ဆိုင်ကြရတော့သည်။ ထိုသည်မှာ ရောဂါဘယတည်း။ ဗြိတိသျှစစ်သားများသည် မိုးရေများ ရွှဲရွှဲစိုကာ နေထိုင်စားသောက်အိပ်စက်ရသည်။ လတ်ဆတ်သော အစားအသောက်များကလည်း ရှားပါးလှရာ ငှက်ဖျား၊ ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျောနှင့် အခြားသော အပူပိုင်းဒေသ အဖျားအနာများကို မလွန်ဆန်နိုင်ဘဲ စစ်သားထောင်နှင့်ချီ၍ ပျက်သုဉ်းကြရသည်။ စက်တင်ဘာလသို့ ရောက်သောအခါ နာမကျန်းဖြစ်မှုကြောင့် ကမ်းဘဲလ်၏စစ်တပ်အတွင်း လူအများအပြား သေကျေပြုန်းတီးနေပြီဖြစ်သည်။ သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ အဓိကစခန်းများကို ညဉ့်နက်သန်းခေါင်းမှ အားကြိုမာန်တက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သော မြန်မာတပ်များကိုလည်း ခဲယဉ်းစွာ ခုခံနေကြရ၏။ ကံကောင်းထောက်မ၍ မြန်မာပိုင် တနင်္လာရီကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ထားဝယ်နှင့်မြိတ်တို့ကို ကုမ္ပဏီက သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသများသည် သာယာသော ပင်လယ်ကမ်းခြေမြို့များဖြစ်ကာ ညနေခင်း လေပြေလေညှင်းမှာ အေးမြလန်းဆန်းလှသည်။ တဖြည်းဖြည်းနှင့် အရေအတွက်များလာနေသော ဗြိတိသျှလူမမာများအတွက် နလန်ထူစခန်းအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ခဲ့၏။

အင်းဝနေပြည်တော်သည်လည်း အခြေအနေအမှန်၏ အတိမ်အနက်ကို သဘောပေါက်လာကြပြီး အထိတ်တလန့်ဖြစ်လာကြသည့်အလျောက် မြန်မာတပ်များကို စစ်ကူများ ထပ်ပို့ပေးသည်။ ကချာနှင့် ဂျိန်းရှမှ တပ်များကို အမြန်ဆင့်ခေါ်ကာ ဗန္ဓုလကိုယ်တိုင် တပ်ရုပ်ပြီး အိမ်ပြန်ရင် သူ့စစ်တပ်များကို အမိန့်ပေးသည်။ စစ်သည် သိန်းနှင့်ချီအား အာရကန်တောင်တန်းများကို ကျော်ဖြတ်ပြောင်းရွှေ့ရေးမှာ ရာသီဥတုကောင်းသည့်အချိန်တွင်ပင် မလွယ်ကူလှပါ။ အာရကန်တောင်တန်းသည် သစ်တောများ ထူထပ်လှပြီး လူသွားလမ်းများက ကျဉ်းမြောင်းလှသည်။ ကျား၊ကျားသစ်များ၏ ရန်ကလည်း ရှိသေးသည်။ ဤသည်ကို မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းနေသည့်အခိုက် ခြင်၊ယင်၊မှက်စသည့် ပိုးမွှားအုပ်လိုက်အကြား ဖြတ်ကာ သွားလာရသည်မှာ သာလို့ပင် ခက်ခဲကြမ်းတမ်းတော့သည်။ သို့ပေသိ ဗန္ဓုလနှင့် သူ၏လက်ထောက် ဥဇနာတို့သည် စစ်တပ်ဦးဆောင်မှုနှင့် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်မှု စွမ်းရည်များ ထုတ်သုံးကာ ထိုအခက်အခဲကို ကျော်ဖြတ်နိုင်ခဲ့ပါသည်။ ကျေးဇူးတင်လှသော မြန်မာဘုရင်က ယင်းတို့အား ရာထူးဂုဏ်ထည်များ ပေးအပ်ကာ မြှောက်စားပါသည်။ စစ်သူကြီးနှစ်ဦးစလုံး စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အမြင့်ဆုံးရာထူး အဂ္ဂမဟာသေနာပတိဝန်ကြီးဘွဲ့ ပေးအပ်ဂုဏ်ပြုခြင်း ခံရသည်။ တိုက်ပွဲတွင် အသက်မသေဘဲ ကျန်ရှိနေသော စစ်ပြန်များကိုလည်း ဘွဲ့ထူး၊ဂုဏ်ထူးများ ပေးအပ်ပြီး ရာထူးတိုးမြှင့်ပေးသည်။ ဗန္ဓုလကို စစ်တောင်းမြို့စား ခန့်အပ်သည်။ ထိုအချိန်က ဘကြီးတော်မှာ စိုးရိမ်ပူပန်နေခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖြစ်စရာ အကြောင်းရင်း အခိုင်အလုံရှိပါသည်။ ဘကြီးတော် မသိသေးသည့်အချက်မှာ မဒရပ်မှ အိန္ဒိယနှင့်ဥရောပတပ်ရင်းများ ထပ်မံရောက်ရှိလာမည့် အကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုသည်သာမက မြန်မာ့စစ်မြေပြင်တွင် တစ်ကြိမ်တစ်ခါမှ အသုံးမပြုဖူးသေးသော စစ်လက်နက်ဆန်းကြီး ထိုတပ်များနှင့်အတူ ပါရှိလာသည့်အကြောင်းပေတည်း။

ခေတ်ပေါ် စစ်ဒုံးကျည်လက်နက် စတင်တီထွင်နိုင်ခဲ့သည့်နေရာမှာ အနောက်တိုင်းမဟုတ်။ အိန္ဒိယတွင်ဖြစ်၏။ ၁၇၉ ၉  ခုနှစ်က ဗြိတိသျှတို့ ဆာရင်ဂါပတမ်ကို ဝင်ရောက်သိမ်းယူစဉ်က ဖြစ်ပေသည်။ ကာနယ်အာသာဝဲလက်စလီ (နောင်တွင် ဝယ်လင်တန်မြို့စား ဖြစ်လာသူ)နှင့် သူ၏လူများသည် မြို့အနီး တောင်ကုန်းငယ်တစ်ခုဆီသို့ ဦးတည်ချီတက်လာသည့်လမ်းတွင် အားကောင်းသော ဒုံးကျည်လက်နက်ဖြင့် တရစပ်ပစ်ခတ်ခြင်းခံရကာ ဒရောသောပါး ထွက်ပြေးကြရသည်။ ဆာရင်ဂါပတမ်၏ ခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်သည့်အခါ လုယက်ရရှိသောပစ္စည်းများကို အင်္ဂလန်သို့ ဆက်သရာ ထိုအထဲတွင် မိုင်းဆိုးနယ်လုပ် ဒုံးကျည်လက်နက် နမူနာနှစ်ခု ပါဝင်ခဲ့သည်။

ဥရောပသားများမှာ ဒုံးကျည်လက်နက်နှင့် ရင်းနှီးနေသည်မှာ ကြာလေပြီ။ သို့သော် ဤဒုံးကျည်မှာ မြင်တွေ့နေကျနှင့်မတူ။ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်လှ၏။ သစ်သားကျည်တောက်များအစား သံသတ္ထုသုံးထား၏။ ထို့ကြောင့် ပို၍ဝေးဝေး ပြေးနိုင်စွမ်းရှိသည်။ ပို၍လမ်းကြောင်းဖြောင့်သည်။ ပေါက်ကွဲမှုအား ပိုပြင်းသည်။ အရေးကြီးဆုံးမှာ နောက်ပြန်ကန်အား မရှိသည့်အတွက် သင်္ဘောပေါ်မှလည်း ပစ်ခတ်နိုင်သည်။ တီပူစူလတန်၏ ခမည်းတော် ဟိုင်ဒါအလီဘုရင်၌ ဒုံးကျည်ပစ်တပ်သား ငါးထောင်ကျော်ရှိသည်။ တစ်ခါတရံ လှည်းတစ်စင်းတည်းပေါ်တွင် ဒုံးကျည် သုံးလေးလုံးတင်ကာ လှည်းကို ပစ်စင်သဘောမျိုး အသုံးပြုသည်။ ထိုသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပစ်လွှတ်လိုက်လျှင် ထွက်ပေါ်လာသော မီးတောက်ကြီးနှင့် အသံကျယ်ကြီးက ရန်သူ၏ လူများနှင့် တိရစ္ဆာန်များကို ထိတ်ထိတ်ပျာပျာ ဖြစ်သွားစေသည်။ ဗြိတိသျှတို့က ထိုလက်နက်ကို သိပ်သဘောကျသည်။ ဝူးဝစ်ချ်ဘုရင့်လက်နက်တိုက်တွင် သုတေသနများ ပြုလုပ်ပြီး ပိုမိုအဆင့်မြင့်ကောင်းမွန်သော လက်နက်ဖြစ်အောင် ကြိုးပမ်းကြတော့သည်။ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းမှ လက်နက်ပုံစံကို မှီငြိမ်းကာ ပိုပြီး အဆင့်မြင့်ကောင်းမွန်သော လက်နက်သစ်ကို ဒီဇိုင်းရေးဆွဲသူအား ဂုဏ်ပြုသောအနေဖြင့် ကွန်ဂရိဖ်ဒုံးကျည်ဟု မှည့်တွင်ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

၁၈၀၇ ခုနှစ်တွင် ဒိန်းမတ်ရေတပ်ကို အင်အားသုံး ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရာ ဗြိတိသျှတို့က ကိုပင်ဟေဂင်ကို ဒုံးကျည်ပေါင်း ၄ သောင်းခန့် ပစ်ခွင်းခဲ့သည်။ အကာအကွယ်မဲ့သော ကိုပေဟေဂင်မြို့တွင် မီးအကြီးအကျယ်လောင်ပြီး တစ်မြို့လုံး ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ရသည်။ ၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင်လည်း ဝါရှင်တန်မြို့ကို ဗြိတိသျှတို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရာတွင် အိမ်ဖြူတော်ကို ပြာကျစေသည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်ခဲ့သော လက်နက်ကြီး ဖြစ်ပေသည်။ ၁၈၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် မဟာဗန္ဓုလက ပင်မတပ်မဟာကြီးကို ခေါင်းဆောင်ကာ တောင်ဘက်သို့ ချီတက်နေချိန်တွင် ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်း၌ ကွန်ဂရိဖ် ဒုံးကျည် ပထမအသုတ် သယ်ဆောင်လာသည့် သင်္ဘောပေါ်မှ ကုန်ချနေခဲ့သည်။

အပိုင်း ၂ ကို ဒီမှာဖတ်ပါ

ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ်စစ်ပွဲများ (၁၈၂၄ - ၁၈၈၅ အေဒီ) မှ နောက်ထပ် အကြောင်းအရာများ ဆက်လက်လေ့လာရန်

ခေါင်းစဉ်များ အားလုံးကြည့်ရန်