အမေ့ခံအတိတ်
အမေ့ခံအတိတ်

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး (၁၉ ၄၂ - ၁၉ ၄၅)


စစ်ကြီးအတွင်း ကာတွန်းရုပ်ပြပုံ


နန့်ခန်း (ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း)တွင် အမေရိကန် စစ်သုံးဂျစ်ကားပေါ်မှကလေးတစ်ယောက်။

၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၁၅ - ၁၉ ဇူလိုင် ၁၉၄၇
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ မွေးနေ့

ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက် သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ မွေးနေ့ဖြစ်သည်။ ယခုဓာတ်ပုံသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ အတွင်း ဗြိတန်အစိုးရနှင့် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်နေစဉ် လန်ဒန်မြို့ဒေါ်ချက်စတာဟိုတယ်၌ ရိုက်ကူးထားသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ ပုံဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ဘေးတဖက်တချက်ဆီတွင် သခင်မြနှင့် ဦးတင်ထွဋ်( ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့၏ ပင်မညှိနှိုင်းရေးတာဝန်ခံ) တို့ကခြံရံထားသည်။ဗိုလ်ချုပ်၏ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ချက်များ အောင်မြင်မှုအထွဋ်အဖျားသို့ရောက်နေသည့်ကာ လပင်ဖြစ်သည်။ခြောက်လကြာလျှင် သခင်မြသည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ လုပ်ကြံခံရတော့မည်ဖြစ်သည်။ ဦးတင်ထွဋ်မှာ ဎ၉၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ တွင် အသတ်ခံခဲ့ရသည်။

၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁ - မတ် ၁၉၄၂
ခရစ္စမတ်အမှီ ရန်ကုန်သို့ ရောက်လာသည့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီး

၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၃ ရက်နှင့် ခရစ္စမတ်နေ့တွင် ရန်ကုန်ကို ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဂျပန်အင်ပါယာ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည်။ နာကာဂျိမာ (Nakajima) တိုက်လေယာဉ် အစီး ၃၀ ခြံရံလျက် ဂျပန်မစ်ဆူဘီရှီဗုံးကြဲလေယာဉ် အစီး ၈၀ ကျော်သည် ထိုင်းနှင့် အင်ဒိုချိုင်နား စစ်စခန်းမှ ပျံသန်းလာသည်။...

၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁ - ၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၂
မြန်မာ့သမိုင်းကို သြစတြေးလျတို့ ဘယ်လို ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့သလဲ

၁၉ ၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့က သြစတြေးလျသည် မြန်မာပြည်၏သမိုင်းကြောင်းကို အပြောင်းအလဲ ဖြစ်စေခဲ့လေသည်။

၁၉ ၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်စစ်လေယာဉ်များသည် ရန်ကုန်ကို စတင်ဗုံးကြဲသည်။ ထို့နောက် ဂျပန်တပ်များသည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ဇန်နဝါရီလအကုန်တွင် မော်လမြိုင်ကို သိမ်းလိုက်သည်။ ဂျပန်တို့သည် မော်လမြိုင်မှ ရန်ကုန်သို့ ချီတက်လာနေပြီး မကြာမီတွင် စစ်တောင်းမြစ်ကို ဖြတ်ကျော်တော့မည် ဖြစ်သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅...

ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁
ရန်ကုန်ကို ဂျပန်တွေ ရန်မှ ခုခံပေးခဲ့သည် “ကျားပျံများ”

ရန်ကုန်မြို့ကို ဂျပန်တို့ရန်မှ ကာကွယ်ရန်အတွက် ၁၉ ၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်သို့ “ကျားပျံများ” “Flying Tigers” ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အမေရိကန် “ကျားပျံ (Flying Tigers)” လေယာဉ်များသည် အင်အားချင်း မမျှသည့်တိုင် ရန်ကုန်ကောင်းကင်တွင် ရန်သူ့လေယာဉ်အစီး ၅၀ ခန့်ကို ပစ်ချနိုင်ပြီး ယင်းတို့ဘက် ၁၀ စီးသာ ကျခဲ့သည်။ ပထမဦးဆုံးသော...

၇ မတ် ၁၉၄၂
မြန်မာပြည်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်သော ကာလ

၁၉၄၁ ဒီဇင်ဘာ (၁၄)တွင်ဂျပန်တို့က တနင်္သာရီတိုင်းကို စ၍ ထိုးဖောက်ကျူးကျော်ခဲ့ကြသည်။ 

အပြည့်အစုံ ဖတ်ရန်

ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၂
၁၉ ၄၂ ဒီဇင်ဘာလ မြန်မာပြည်တွင်းရှိ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် တိုက်ပွဲများ

၁၉၄၂ - ၁၉၄၅
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဘေး စစ်ဒဏ်ထိ မြန်မာပြည်

အတိတ်ကာလက အကြောင်းအရာများကို လွမ်းတမြေ့မြေ့ ဖြစ်နေရန် မလိုတော့သော်လည်း ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၏ ဆက်ဆံရေး တိုးမြှင့်လာနေသော အချိန်တွင် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်များက တိုင်းပြည်ကို စစ်တလင်း ဖြစ်စေခဲ့သော အင်အားကြီးနိုင်ငံများ အကြောင်းကိုတော့ အမှတ်ရသင့်ပေသည်။ အမေရိကန်၊ အင်္ဂလိပ်၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ ဂျပန်နှင့် အခြားစစ်သားဦးရေပေါင်း ငါးသိန်းကျော်မျှ မြန်မာပြည်တွင် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြပြီး မြို့ကြီးမြို့ငယ်တစ်ခုမကျန်၊ သင်္ဘောဆိပ်ကမ်း၊ လေဆိပ်၊ ဘူတာရုံ၊ ရေနံတွင်းများနှင့် စက်ရုံ အားလုံးနီးပါး ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ စစ်သား နှစ်သိန်းကျော်...

၈ မတ် ၁၉၄၂
ရန်ကုန်ကျခြင်း

နှစ်လခွဲမျှ ပြင်းထန်စွာ ဗုံုးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် ၁၉၄၂ ခုနှစ် မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့သည် ဂျပန်လက်အောက်သို့ ကျရောက်သွားခဲ့သည်။ ထိုမတိုင်ခင် ရက်သတ္တ ဆယ်ပတ်အတွင်း ဂျပန် စစ်လေယာဉ်များ ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အရပ်သား ၂၀၀၀ ခန့် အသက်ဆုံးရှုံးပြီး လူပေါင်း ၄ သိန်းခန့် စစ်ပြေးဒုက္ခသည်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ မြို့တော်၏ သဘောကျင်းများ၊စက်ရုံများ၊ ရေနံချက်စက်ရုံများနှင့် မီးရထားသံလမ်းများ စသည်တို့ကို ကိုလိုနီအာဏာပိုင်တို့က မြို့မှ မထွက်ခွာမီ ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့ကြသည်။...

၃ ဧပြီ ၁၉၄၂ - ၄ ဧပြီ ၁၉၄၂
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ဗုံးဒဏ်ထိ မန္တလေးမြို့

၁၉ ၄၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့ ညပိုင်းအချိန်တွင မစ်ဆူဘီရှီဂျပန်ဗုံးကြဲလေယာဉ်များသည် ရှေးတော်ဝင်မြို့ဟောင်းကို မီးလောင်ဗုံးများကြဲ တိုက်ခိုက်ရာ  တစ်မြို့လုံး မီးတဟုန်းဟုန်း တောက်လောင်တော့သည်။ မန္တလေး အဆောက်အဦ သုံးပုံ နှစ်ပုံခန့် ပျက်စီးသွားသည်။ (တစ်မြို့လုံး လူဦးရေ တစ်သိန်းခွဲခန့်ရှိသည့်အနက်) အနည်းဆုံး လူ နှစ်ထောင်မှ ရှစ်ထောင်အကြား သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသည်များလည်း အတော်များပါ၏။ မီးကျွမ်းပြီး ပုပ်သိုးနေသော လူသေအလောင်းများသည် ကျုံးပတ်လည် အပြည့်ဖြစ်နေ၏။ ချစ်ချစ်တောက်ပူသော နွေနေပူပူကြောင့် သေခြင်းတရား၏ အနံ့ဆိုးမှာ...

မေ ၁၉၄၂
မန္တလေးမြို့ကို ဂျပန်တို့ သိမ်းပိုက်ခဲ့စဉ်

၁၉၄၂ ခုနှစ် မေလ ပထမအပတ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အီဒါရှိုဂျီရို (Iida Shojiro -飯田 祥二郎) ခေါင်းဆောင်သည့် အမှတ် ၁၅ ဂျပန်တပ်မတော်သည် မန္တလေးမြို့ကို သိမ်းယူလိုက်သည်။ မြန်မာပြည်ကို ဂျပန်တို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာမှုသည် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ခရစ်စမတ်အကြိုနေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ကို ဗုံးကြဲခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ် မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဂျပန်တို့ လက်အောက် ကျရောက်သည်။ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တပ်များသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး...

ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၂
ရန်ကုန်မြို့ထဲတွင် ကင်းလှည့်နေသော ဘရင်းဂန်းတပ် သံချပ်ကာ ကားများ

ဤသည်မှာ ၁၉ ၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလက ဖြစ်၏။ တစ်မြို့လုံး အုတ်အော်သောင်းတင်း ဖြစ်လျက်ရှိသည်။ မြို့ထဲနှင့်သဘောၤကျင်းများ ဗုံးဒဏ် အကြီးအကျယ်ခံထားရပြီး ဓာတ်အားလိုင်းများ ဆိုးဆိုးဝါးဝါး ပျက်စီးသွားသည်။ အစာရေစာလည်း မလုံလောက်တော့။ သိန်းနှင့်ချီသော စစ်ဘေးဒုက္ခသည်များ မြို့ကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးရတော့သည်။ အမှတ် ၁၅ ဂျပန်တပ်မတော်သည် မော်လမြိုင်မှနေ မြောက်ဘက်သို့ ချီတက်လာနေသည်။ ဂျပန်တို့ စစ်တောင်းမြစ်အရောက်တွင် ဆက်လက်မချီတက်ဘဲ ရပ်တန့်သွားမည်ဟု အမှတ် ၁၇ အိန္ဒိယ တပ်မက မျှော်လင့်ထားသော်လည်း မကြာမီ ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျခြင်းနှင့်သာ ရင်ဆိုင်ရတော့သည်။ အမှတ်...

၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၂ - ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၂
ဂျပန်တို့လက်အောက် မော်လမြိုင်ကျခြင်း

၁၉ ၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရှိုဂျီယိုအိုင်ဒါ (Shojiro Iida) ခေါင်းဆောင်သော အမှတ် ၁၅ ဂျပန်တပ်မတော်အောက်ရှိ အမှတ် ၅၅ တပ်မသည် မော်လမြိုင်မြို့ကို ဝင်တိုက်သည်။

ဂျပန်တို့၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ရန်ကုန်နှင့် ချန်ကေရှိတ်၏တရုတ်ပြည်အကြား မဟာမိတ်တပ်များ၏ ရိကက္ခာထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်း (မြန်မာပြည်လမ်းမကြီး “The Burma Road”) ကို ဖြတ်တောက်ရန် ဖြစ်သည်။  ထိုင်းနယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်လာသော (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး...

၂၉ ဧပြီ ၁၉၄၂
အင်အားကြီးတို့လက်ချက်ကြောင့် ဖွတ်ဖွတ်ညက်ညက်ကြေခဲ့သော ၁၉ ၄၂ ခုနှစ်က လားရှိုးမြို့

၁၉ ၄၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အင်ပါယာတပ်မတော်၏ အမှတ် ၅၆ တပ်မသည် ကူမင်တန်တပ်၏ “တရုတ်နိုင်ငံပြည်ပ စစ်ဆင်ရေးတပ် (မြန်မာ)” အင်အားစုကို အနိုင်ရပြီး လားရှိုးကို သိမ်းသည်။ ငါးနာရီကြာ တိုက်ပွဲ အပြင်းအထန်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် လားရှိုးတစ်မြို့လုံး မီးလောင်ပြာကျခဲ့ရသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ဂျပန်တို့ အနိုင်ရခြင်းကြောင့် မြန်မာလမ်းမကြီး (Burma Road)လည်း ပြတ်တောက်သွားတော့သည်။ ထိုလမ်းမကြီးကို ၁၉ ၃၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး လားရှိုးနှင့် ကူမင်ကို ဆက်သွယ်ထားသော ယာဉ်လမ်းမကြီးဖြစ်သည်။ မဟာမိတ်ဘက်မှ...

မတ် ၁၉၄၃
၁၉ ၄၃ ခုနှစ် ဒေါက်တာဘမော် ဂျပန်သို့ ရောက်ရှိစဉ်

ဂျပန်နိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် တိုဂျိုအပါအဝင် အခြားသူများနှင့် ဆွေးနွေးမှုများပြုလုပ်ရန် (သခင်မေ၊ ဦးသိန်းမောင်နှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့နှင့်အတူ) ဒေါက်တာဘမော် ၁၉ ၄၃ ခုနှစ် မတ်လ၌ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ဆိုက်ရောက်စဉ်။ နောက်မကြာမီတွင် ဒေါက်တာဘမော်သည် ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံအင်အားစု၏ မဟာမိတ်ဖြစ်လာသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ သို့မဟုတ် အဓိပတိ ဖြစ်လာလေသည်။

၁၉၄၃
“ဂျပန်တွေကို ဝေးဝေးရှောင်”

၁၉ ၄၃ ခုနှစ်၀န်းကျင်က ဖြစ်၏။ မြန်မာနိုင်ငံကို ဗုန်းကြဲရခြင်းမှာ မြန်မာတို့ကို မဟုတ်ဘဲ ဂျပန်များအတွက်သာ ရည်ရွယ်ကြောင်းကို မြန်မာရွာသားများအား ရှင်းပြထားသည့် အမေရိကန်လေတပ်မှ ဖြန့်ဝေသော လက်ကမ်းစာစောင်။ 

မတ် ၁၉၄၃
Cover of "Shashin Shuho" Magazine in March 1943

ဖော်ပြပါပုံမှာ ရှာရှင်ရှုဟို အမည်ရှိ ဂျပန်မဂ္ဂဇင်းတစ်ခု၏ မျက်နှာဖုံးဖြစ်ကာ ဒေါက်တာဘမော်နှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များ တိုကျိုမြို့ ဟာနဲဒါလေဆိပသို့ ဆိုက်ရောက်လာသည့်ပုံကို ဖော်ပြထားသည်။ နောက်ငါးလအကြာတွင် ဒေါက်တာဘမော်သည် မြန်မာပြည်၏ အဓိပတိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပုံ၏နောက်တွင် ဒိုင်နိပွန်ကိုကု...

၂၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၄၃ - ၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၉၄၃
၁၉ ၄၃ ခုနှစ် ကိုင်ရိုထိပ်သီးတွေ့ဆုံပွဲ

မဟာမိတ် ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသည့် သမ္မတ ဖရန်ကလင် ဒီလာနို ရိုစဗက်(Franklin Delano Roosevelt)၊ ဝန်ကြီးချုပ် ဝင်စတန်ချာချီ (Winston Churchill) နှင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ချန်ကေရှိတ်တို့သည် ကိုင်ရိုမြို့တွင် ကျင်းပသော ထိပ်သီးညီလာခံတွင် မြန်မာပြည် ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရေးနှင့် ပတ်သက်ပြီး...

၃ သြဂုတ် ၁၉၄၄
သမိုင်းဝင် မြစ်ကြီးနားတိုက်ပွဲ (၁၉ ၄၄ခုနှစ်)

၁၉၄၄ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ကချင်နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ အားဖြည့်မှုဖြင့် တရုတ်၊ (Merill’s Marauders တပ်ဖွဲ့ အပါအဝင်) အမေရိကန်တပ်များသည် မြစ်ကြီးနားကို ဂျပန်တို့လက်ထဲမှ ပြန်လည် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း အရေးကြီးလှသော တိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ပေသည်။  မြစ်ကြီးနားရှိ အရေးကြီးသော လေယာဉ်ဆင်းကွင်းများကို ပြန်လည် ချုပ်ကိုင်လာနိုင်ခဲ့သည်။ ၇၈ ရက်ကြာ တိုက်ပွဲ အပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားပြီးနောက် မြစ်ကြီးနားတွင် အခိုင်အမာ တပ်စွဲထားသော ဂျပန်တပ်များလက်ထဲမှ မြစ်ကြီးနားကို ပြန်သိမ်းနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယမှတစ်ဘက်၊...