အမေ့ခံအတိတ်
အမေ့ခံအတိတ်

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး (၁၉ ၄၂ - ၁၉ ၄၅)


စစ်ကြီးအတွင်း ကာတွန်းရုပ်ပြပုံ


နန့်ခန်း (ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း)တွင် အမေရိကန် စစ်သုံးဂျစ်ကားပေါ်မှကလေးတစ်ယောက်။

၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၁၅
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ မွေးနေ့

ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက် သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ မွေးနေ့ဖြစ်သည်။ ယခုဓာတ်ပုံသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ အတွင်း ဗြိတန်အစိုးရနှင့် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်နေစဉ် လန်ဒန်မြို့ဒေါ်ချက်စတာဟိုတယ်၌ ရိုက်ကူးထားသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ ပုံဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ဘေးတဖက်တချက်ဆီတွင် သခင်မြနှင့် ဦးတင်ထွဋ်( ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့၏ ပင်မညှိနှိုင်းရေးတာဝန်ခံ) တို့ကခြံရံထားသည်။ဗိုလ်ချုပ်၏ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ချက်များ အောင်မြင်မှုအထွဋ်အဖျားသို့ရောက်နေသည့်ကာ လပင်ဖြစ်သည်။ခြောက်လကြာလျှင် သခင်မြသည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ လုပ်ကြံခံရတော့မည်ဖြစ်သည်။ ဦးတင်ထွဋ်မှာ ဎ၉၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ တွင် အသတ်ခံခဲ့ရသည်။

၁၉၃၀
တရုတ်သင်္ကေတပါ ဆိုင်းဘုတ်များ သယ်ဆောင်ထားသော အိန္ဒိယလူမျိုးများ - ရန်ကုန်မြို့၊ ၁၉ ၃၀ ပြည့်နှစ် ဝန်းကျင်။

တရုတ်သင်္ကေတများ၏ အဓိပ္ပါယ်ကို တရုတ်စာ ဖတ်တတ်သူများ ကျေးဇူးပြု၍ ပြောပြပေးပါ။

၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁
မြန်မာပြည်တွင်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့စဉ်။

၁၉၄၁ ဒီဇင်ဘာ (၁၄)တွင်ဂျပန်တို့က တနင်္သာရီတိုင်းကို စ၍ ထိုးဖောက်ကျူးကျော်ခဲ့ကြသည်။ ဒီဇင်ဘာ ၂၃ တွင် ဂျပန် တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ် (၂)သုတ်က မြို့တော်ရန်ကုန်ကို ဗုံးကြဲချခဲ့သည်။ အမြင့်ပေ တစ်သောင်း နှစ်ထောင်တွင် အမေရိကန်စစ်တပ်မှ ဗိုလ်မှူးကလယ်ချက်နက်လ်တ် (Claire Chennault) ဦးစီးသည့် ကျားပျံ တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ်များနှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ သို့သော်ထိုအချိန်အတွင်းမှာပင် ရန်ကုန်ရှိ ဆိပ်ကမ်းနေရာတော်တော်များများကို ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သလို လူရာပေါင်းများစွာလဲဗုံးသင့်၍ သေကြေခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည်။ ယခုပုံသည် ဂျပန်တိုက်လေယာဉ်တစ်စီးပေါ်မှ ရိုက်ထားသည့် ရှားပါးဓာတ်ပုံတစ်ပုံဖြစ်သည်။ ပုံအလယ်နားတွင် အကျဉ်းထောင်ဟောင်းကို ပြတ်ပြတ်ထင်ထင် မြင်နိုင်သည်။

၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁
၁၉၄၁ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်နေ့တွင် ဂျပန်အင်ပါယာတပ်များသည် ရန်ကုန်ကို ဒုတိယအကြိမ် ဗုံးကြဲ

၁၉၄၁ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်နေ့တွင် ဂျပန်အင်ပါယာတပ်များသည် ရန်ကုန်ကို ဒုတိယအကြိမ် ဗုံးကြဲရာ လူပေါင်း ၂၀၀၀ ခန့် သေကြေခဲ့ရသည်။ ထိုရက်သတ္တပတ်အတွင်း (ထိုစဉ်က ရန်ကုန်မြို့နေ စုစုပေါင်းလူဦးရေ ငါးသိန်းအောက် ရှိရာမှ) လူ ၄၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ မြို့နေ လူတစ်သိန်းကျော်သည် ရေကြောင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တတ်နိုင်ပါက (စထရင်းဟိုတယ်ရှေ့မှ စီးရသော ရေပေါ်လျှပ်ပြေး လေယာဉ်များ အပါအဝင်) လေကြောင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အာသံပြည်သို့ ကုန်းကြောင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း ကြောက်လန့်တကြား ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။ နောက်ထပ် ရာထောင်ချီသော လူများသည် ထိုနည်းလမ်းများအတိုင်း...

၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁ - မတ် ၁၉၄၂
ရန်ကုန်သို့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဆိုက်ရောက်လာခဲ့လေပြီ

၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့နှင့် ၂၅ ရက်နေ့တွင် တိုက်လေယာဉ် အစီး ၃၀ ဝန်းရံကာ ဂျပန်မစ်ဆူဘီရှိ ကီ-၂၁ ဗုံးကြဲလေယာဉ် အစီး ၈၀ သည် မင်္ဂလာဒုံနှင့် ရန်ကုန်မြို့ထဲကို ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ဗုံးကြဲသည်။ မြို့သူမြို့သား အရေအတွက် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးများအပါအဝင် နှစ်ထောင်ခန့် ဗုံးဒဏ်သင့်ကာ သေဆုံးရသည်ဟု ယူဆရသည်။ တော်ဝင်လေတပ်၏ ရိုးရာရဲတင်း(Tomahawk) နှင့် ကျွဲများ (Buffaloes) အမည်ရှိလေယာဉ်များ၊ အမေရိကန် ကျားပျံလေယာဉ်များက ဂျပန်တပ်များ ဝင်ရောက်လာခြင်းကို ဟန့်တားရန်...

၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁
ရန်ကုန်ကို ဂျပန်တို့ ဗုံးကြဲစဉ်က

၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့ မနက် ၁၀ နာရီထိုးပြီးကာစအချိန်တွင် ဂျပန်ဗုံးကြဲလေယာဉ်များသည် မင်္ဂလာဒုံကို ပထမအချီ၊ ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့ထဲကို ဒုတိယအချီ နှစ်ကြိမ်ဗုံးကြဲသည်။ ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များ ၂၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။

၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁ - ၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၂
မြန်မာ့သမိုင်းကို သြစတြေးလျတို့ ဘယ်လို ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့သလဲ

၁၉ ၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် သြစတြေးလျသည် မြန်မာ့သမိုင်းကြောင်းကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ၁၉ ၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်စစ်လေယာဉ်များသည် ရန်ကုန်ကို စတင်ဗုံးကြဲသည်။ ထို့နောက် ဂျပန်တပ်များသည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ဇန်နဝါရီလအကုန်တွင် မော်လမြိုင်ကို သိမ်းလိုက်သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့က ဗြိတိသျှတိ့၏ ထိုးဖောက်ရန် မဖြစ်နိုင်သော အရှေ့တိုင်းခံတပ်ကြီးဖြစ်သည့် စင်ကာပူ ဂျပန်လက်အောက် ကျရောက်ခဲ့ပြီး မဟာမိတ်တပ်သား အယောက်ရှစ်သောင်း အဖမ်းခံခဲ့ရသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉...

၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁
၁၉ ၄၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စမတ်မတိုင်ခင် ရန်ကုန်သို့ စစ်ကြီး ရောက်ရှိလာ

၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၃ ရက်နှင့် ခရစ္စမတ်နေ့တွင် ရန်ကုန်ကို ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဂျပန်အင်ပါယာ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည်။ နာကာဂျိမာ (Nakajima) တိုက်လေယာဉ်များ ခြံရံလျက် မစ်ဆူဘီရှီဗုံးကြဲလေယာဉ် အစီး ၈၀ ကျော်သည် ထိုင်းနှင့် အင်ဒိုချိုင်နား စစ်စခန်းမှ ပျံသန်းလာသည်။ (ယူကေ) တော်ဝင်လေတပ်၏ ရဲတင်း (Tomahawks)နှင့် ကျွဲရိုင်း (Buffaloes) တိုက်လေယာဉ်များ၊ (အမေရိကန်) ကျားပံျ (Flying Tigers) တိုက်လေယာဉ်များက ပြန်လည်ခုခံခဲ့သော်လည်း ဂျပန်တို့ ရန်ကုန်ကို အပျက်အစီး များစွာဖြစ်စေခဲ့သည်။ မင်္ဂလာဒုံလေယာဉ်ကွင်းနှင့်...

ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁
ရန်ကုန်ကို ဂျပန်တွေ ရန်မှ ခုခံပေးခဲ့သည် “ကျားပျံများ”

ရန်ကုန်မြို့ကို ဂျပန်တို့ရန်မှ ကာကွယ်ရန်အတွက် ၁၉ ၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်သို့ “ကျားပျံများ” “Flying Tigers” ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ပထမဦးဆုံးသော အမေရိကန်စေတနာ့ဝန်ထမ်း တပ်ဖွဲ့ကို ကျားပျံများဟု လူသိများသည်။ ကျားပျံများဆိုသည်မှာ တရုတ်ပြည်ကို အကူအညီပေးရန်နှင့် မြန်မာလမ်းမကြီးကို ကာကွယ်ရန် သမ္မတ ရိုစဗက်(Roosevelt)မှ လုပ်ပိုင်ခွင့်လွှဲအပ်ထားသော အမေရိကန်လေတပ်စစ်သည်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအချိန်က အမေရိကန်သည် ဂျပန်နှင့် စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေခြင်းမရှိသည့်အလျောက် ကျားပျံအဖွဲ့မှာ လျှို့ဝှက်စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကျားပျံများသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း ကလဲချန်နော့ဒ် (Claire Chennault) လက်အောက်တွင်...

၇ မတ် ၁၉၄၂
မြန်မာပြည်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်သော ကာလ

ပုံုမှာ ဆူးလေဘုရားလမ်းပေါ်မှ ဗြိတိသျှ တပ်စု တစ်စု။ အပြီးသတ် စွန့်ခွာသော ၁၉၄၂ ခုနစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့ထိ မြို့ထဲတွင် တပ်စွဲထားသော အမှတ် ၁ ဂလောက်ချက်စ်တာရှိုင်းယားတပ်မှ ဖြစ်ဟန် ရှိသည်။ 

၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၂
၁၉၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ နှောင်းပိုင်းတွင် သြစတြေးလျတို့ မြန်မာ့သမိုင်းကြောင်းကို အပြောင်းအလဲဖြစ်စေခဲ့ပုံ

ဂျပန်တို့သည် မော်လမြိုင်မှ ရန်ကုန်သို့ ချီတက်လာနေပြီး မကြာမီတွင် စစ်တောင်းမြစ်ကို ဖြတ်ကျော်တော့မည် ဖြစ်သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့က ဗြိတိသျှတိ့၏ ထိုးဖောက်ရန် မဖြစ်နိုင်သော အရှေ့တိုင်းခံတပ်ကြီးဖြစ်သည့် စင်ကာပူ ဂျပန်လက်အောက် ကျရောက်ခဲ့ပြီး မဟာမိတ်တပ်သား အယောက်ရှစ်သောင်း အဖမ်းခံခဲ့ရသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သြစတြေးလျနိုင်ငံ ဒါဝင်မြို့ (Darwin) ကို ဂျပန်တို့ ဗုံးကြဲခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် သြစတြေးလျ တပ်မတော် (AIF) ၏ တပ်ကြောင်း နှစ်ကြောင်း ဖြစ်သော အမှတ် ၆နှင့်...

ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၂
၁၉ ၄၂ ဒီဇင်ဘာလ မြန်မာပြည်တွင်းရှိ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် တိုက်ပွဲများ

၂၇ ဧပြီ ၁၉၄၂
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်းများ

၁၉၄၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လားရှိုးမြို့ အဖျက်ဆီးခံရသည်။ အတိတ်ကာလက အကြောင်းအရာများကို လွမ်းတမြေ့မြေ့ ဖြစ်နေရန် မလိုတော့သော်လည်း ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၏ ဆက်ဆံရေး တိုးမြှင့်လာနေသော အချိန်တွင် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်များက တိုင်းပြည်ကို စစ်တလင်း ဖြစ်စေခဲ့သော အင်အားကြီးနိုင်ငံများ အကြောင်းကိုတော့ အမှတ်ရသင့်ပေသည်။ အမေရိကန်၊ အင်္ဂလိပ်၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ ဂျပန်နှင့် အခြားစစ်သားဦးရေပေါင်း ငါးသိန်းကျော်မျှ မြန်မာပြည်တွင် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြပြီး မြို့ကြီးမြို့ငယ်တစ်ခုမကျန်၊ သင်္ဘောဆိပ်ကမ်း၊ လေဆိပ်၊ ဘူတာရုံ၊ ရေနံတွင်းများနှင့်...

၈ မတ် ၁၉၄၂
စစ်ကြီးအတွင်း ရန်ကုန်မြို့ ဂျပန်လက်အောက်သို့ ကျရောက်စဉ်

ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၂ - ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၂
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မော်လမြိုင်

၁၉ ၄၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအကုန်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရှိုဂျီယိုအိုင်ဒါ (Shojiro Iida) ခေါင်းဆောင်သော အမှတ် ၁၅ ဂျပန်တပ်မတော်အောက်ရှိ အမှတ် ၅၅ တပ်မသည် ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ မော်လမြိုင်ကို သိမ်းသည်။ ဂျပန်တို့၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ရန်ကုန်နှင့် တရုတ်ချန်ကေရှိတ်တို့အကြား (ဗမာလမ်းမကြီး “The Burma Road”) မဟာမိတ်တပ်များ၏ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်တောက်ရန် ဖြစ်သည်။ နောင် သုံးနှစ်ခွဲအတွင်း မြန်မာပြည် (အင်ဖယ်နှင့် ကိုဟီးမားအပါအဝင်)တွင် ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲများကြောင့် ဂျပန်၊ တရုတ်၊...

၁၉၄၂
ရန်ကုန်ကျဆုံးခြင်း

၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဂျပန်တို့ လက်အောက်သို့ကျရောက်ခဲ့သည်။ ထိုမတိုင်ခင် ရက်သတ္တ ဆယ်ပတ်အတွင်း ဂျပန် စစ်လေယာဉ်များ ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အရပ်သား ၂၀၀၀ ခန့် အသက်ဆုံးရှုံးပြီး လူပေါင်း ၄ သိန်းခန့် စစ်ပြေးဒုက္ခသည်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ မြို့တော်၏ သဘောၤကျင်းများ၊စက်ရုံများ၊ ရေနံချက်စက်ရုံများနှင့် မီးရထားသံလမ်းများ စသည်တို့ကို ကိုလိုနီအာဏာပိုင်တို့က မြို့မှ မထွက်ခွာမီ ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပျက်ကာလတွင် ရာပေါင်းများစွာသော ရုံးများ၊ဈေးဆိုင်များကို လူထုက ဝင်ရောက်လုယက်သည်။ နောက်သုံးလအကြာအတွင်း ဗြိတိသျှတို့သည် ဦးစွာ ရန်ကုန်မှ မန္တလေး၊ ထို့နောက် မန္တလေးမှ...

၃ ဧပြီ ၁၉၄၂
၁၉ ၄၂ ခုနှစ် ဧပြီလက မန္တလေးမြို့ ဖျက်ဆီးခံရသည်

၁၉ ၄၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့ ညပိုင်းအချိန်တွင မစ်ဆူဘီရှီဂျပန်ဗုံးကြဲလေယာဉ်များသည် ရှေးတော်ဝင်မြို့ဟောင်းကို မီးလောင်ဗုံးများကြဲ တိုက်ခိုက်ရာ မီးတဟုန်းဟုန်း တောက်လောင်တော့သည်။ မန္တလေး အဆောက်အဦ သုံးပုံ နှစ်ပုံခန့် ပျက်စီးသွားသည်။ (တစ်မြို့လုံး လူဦးရေ တစ်သိန်းခွဲခန့်ရှိသည့်အနက်) အနည်းဆုံး လူ နှစ်ထောင်မှ ရှစ်ထောင်အကြား သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသည်များလည်း အတော်များပါ၏။ မီးကျွမ်းပြီး ပုပ်သိုးနေသော လူသေအလောင်းများသည် ကျုံးပတ်လည် အပြည့်ဖြစ်နေ၏။ ချစ်ချစ်တောက်ပူသော နွေနေပူပူကြောင့် သေခြင်းတရား၏ အနံ့ဆိုးမှာ တစ်မြို့လုံးပျံ့နေသည်။ တစ်မြို့လုံး လူသူကင်းမဲ့...

၇ မတ် ၁၉၄၂
ရန်ကုန်ကို သိမ်းလိုက်သော ဂျပန်တပ်သားများ

၁၉ ၄၂ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂျပန် အမှတ် ၁၅ တပ်မတော် လက်အောက်သို့ ရန်ကုန်ကျသည်။ မြန်မာပြည်သည် ထိုအချိန်ကတည်းစ ယနေ့ထိတိုင် ငြိမ်းချမ်းမှု မရှိသေးချေ။ (ဓာတ်ပုံမှာ ရန်ကုန်မြို့၊ အစိုးရအိမ်တော်ရှေ့တွင် အမှတ် ၁၅ ဂျပန်တပ်မတော်၏ တပ်စုများကို တွေ့မြင်ရသည့် အခိုက်ဖြစ်သည်။)