အမေ့ခံအတိတ်
အမေ့ခံအတိတ်

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး (၁၉ ၄၂ - ၁၉ ၄၅)


စစ်ကြီးအတွင်း ကာတွန်းရုပ်ပြပုံ


နန့်ခန်း (ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း)တွင် အမေရိကန် စစ်သုံးဂျစ်ကားပေါ်မှကလေးတစ်ယောက်။

၁၃ ဖေဖေါ်ဝါရီ ၁၉၁၅
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ မွေးနေ့

ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက် သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ မွေးနေ့ဖြစ်သည်။ ယခုဓာတ်ပုံသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ အတွင်း ဗြိတန်အစိုးရနှင့် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်နေစဉ် လန်ဒန်မြို့ဒေါ်ချက်စတာဟိုတယ်၌ ရိုက်ကူးထားသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ ပုံဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ဘေးတဖက်တချက်ဆီတွင် သခင်မြနှင့် ဦးတင်ထွဋ်( ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့၏ ပင်မညှိနှိုင်းရေးတာဝန်ခံ) တို့ကခြံရံထားသည်။ဗိုလ်ချုပ်၏ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ချက်များ အောင်မြင်မှုအထွဋ်အဖျားသို့ရောက်နေသည့်ကာ လပင်ဖြစ်သည်။ခြောက်လကြာလျှင် သခင်မြသည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ လုပ်ကြံခံရတော့မည်ဖြစ်သည်။ ဦးတင်ထွဋ်မှာ ဎ၉၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ တွင် အသတ်ခံခဲ့ရသည်။

၁၉၃၀
တရုတ်သင်္ကေတပါ ဆိုင်းဘုတ်များ သယ်ဆောင်ထားသော အိန္ဒိယလူမျိုးများ - ရန်ကုန်မြို့၊ ၁၉ ၃၀ ပြည့်နှစ် ဝန်းကျင်။

တရုတ်သင်္ကေတများ၏ အဓိပ္ပါယ်ကို တရုတ်စာ ဖတ်တတ်သူများ ကျေးဇူးပြု၍ ပြောပြပေးပါ။

၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁
မြန်မာပြည်တွင်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့စဉ်။

၁၉၄၁ ဒီဇင်ဘာ (၁၄)တွင်ဂျပန်တို့က တနင်္သာရီတိုင်းကို စ၍ ထိုးဖောက်ကျူးကျော်ခဲ့ကြသည်။ ဒီဇင်ဘာ ၂၃ တွင် ဂျပန် တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ် (၂)သုတ်က မြို့တော်ရန်ကုန်ကို ဗုံးကြဲချခဲ့သည်။ အမြင့်ပေ တစ်သောင်း နှစ်ထောင်တွင် အမေရိကန်စစ်တပ်မှ ဗိုလ်မှူးကလယ်ချက်နက်လ်တ် (Claire Chennault) ဦးစီးသည့် ကျားပျံ တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ်များနှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ သို့သော်ထိုအချိန်အတွင်းမှာပင် ရန်ကုန်ရှိ ဆိပ်ကမ်းနေရာတော်တော်များများကို ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သလို လူရာပေါင်းများစွာလဲဗုံးသင့်၍ သေကြေခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည်။ ယခုပုံသည် ဂျပန်တိုက်လေယာဉ်တစ်စီးပေါ်မှ ရိုက်ထားသည့် ရှားပါးဓာတ်ပုံတစ်ပုံဖြစ်သည်။ ပုံအလယ်နားတွင် အကျဉ်းထောင်ဟောင်းကို ပြတ်ပြတ်ထင်ထင် မြင်နိုင်သည်။

၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁
၁၉၄၁ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်နေ့တွင် ဂျပန်အင်ပါယာတပ်များသည် ရန်ကုန်ကို ဒုတိယအကြိမ် ဗုံးကြဲ

၁၉၄၁ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်နေ့တွင် ဂျပန်အင်ပါယာတပ်များသည် ရန်ကုန်ကို ဒုတိယအကြိမ် ဗုံးကြဲရာ လူပေါင်း ၂၀၀၀ ခန့် သေကြေခဲ့ရသည်။ ထိုရက်သတ္တပတ်အတွင်း (ထိုစဉ်က ရန်ကုန်မြို့နေ စုစုပေါင်းလူဦးရေ ငါးသိန်းအောက် ရှိရာမှ) လူ ၄၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ မြို့နေ လူတစ်သိန်းကျော်သည် ရေကြောင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တတ်နိုင်ပါက (စထရင်းဟိုတယ်ရှေ့မှ စီးရသော ရေပေါ်လျှပ်ပြေး လေယာဉ်များ အပါအဝင်) လေကြောင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အာသံပြည်သို့ ကုန်းကြောင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း ကြောက်လန့်တကြား ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။ နောက်ထပ် ရာထောင်ချီသော လူများသည် ထိုနည်းလမ်းများအတိုင်း...

၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁ - ၂၅ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၁
ဂျပန်တို့ ရန်ကုန်ကို ဗုံးကြဲခဲ့ကြစဉ်

၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၃ ရက်နှင့် ခရစ္စမတ်ရက်များတွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ လူပေါင်း ၂၀၀၀ကျော်သည် ဂျပန်ဗုံးကြဲလေယာဉ်များ ၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ရသည်။ တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ်များ ခြံရံထားသော ဂျပန် မစ်ဆူဘီရှီဗုံးကြဲလေယာဉ်များက ရန်ကုန်မြို့ကို မီးလောင်ဗုံးများ အပါအဝင် ဗုံးများ သည်းထန်စွာ ကြဲချခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ကြသူ ယောကျ်ား မိန်းမ ကလေးသူငယ်များအတွက် အောက်မေ့ဖွယ် အခမ်းအနားများ ယနေ့ထိမရှိသေးပါ။ လူဦးရေငါးသိန်းအနက်မှ လူ (၂၀၀၀)ကျော်သေဆုံးခဲ့ပြီး လူပေါင်းများစွာ ဒဏ်ရာရခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။

၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၁ - မတ် ၁၉၄၂
ရန်ကုန်သို့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဆိုက်ရောက်လာခဲ့လေပြီ

၁၉ ၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့နှင့် ၂၅ ရက်နေ့တွင် တိုက်လေယာဉ် အစီး ၃၀ ဝန်းရံကာ ဂျပန်မစ်ဆူဘီရှိ ကီ-၂၁ ဗုံးကြဲလေယာဉ် အစီး ၈၀ သည် မင်္ဂလာဒုံနှင့် ရန်ကုန်မြို့ထဲကို ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ဗုံးကြဲသည်။ မြို့နေလူဦးရေ လေးသိန်းရှိသည့်အနက်မှ မြို့သူမြို့သား အရေအတွက် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးများအပါအဝင် နှစ်ထောင်ခန့် ဗုံးဒဏ်သင့်ကာ သေဆုံးရသည်ဟု ယူဆရသည်။ တော်ဝင်လေတပ်၏ ရိုးရာရဲတင်း(Tomahawk)နှင့် ကျွဲများ (Buffaloes) အမည်ရှိလေယာဉ်များ၊ အမေရိကန် ကျားပျံလေယာဉ်များက ဂျပန်တပ်များ...

၇ မတ် ၁၉၄၂
မြန်မာပြည်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်သော ကာလ

ပုံုမှာ ဆူးလေဘုရားလမ်းပေါ်မှ ဗြိတိသျှ တပ်စု တစ်စု။ အပြီးသတ် စွန့်ခွာသော ၁၉၄၂ ခုနစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့ထိ မြို့ထဲတွင် တပ်စွဲထားသော အမှတ် ၁ ဂလောက်ချက်စ်တာရှိုင်းယားတပ်မှ ဖြစ်ဟန် ရှိသည်။ 

ဖေဖေါ်ဝါရီ ၁၉၄၂
၁၉၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ နှောင်းပိုင်းတွင် သြစတြေးလျတို့ မြန်မာ့သမိုင်းကြောင်းကို အပြောင်းအလဲဖြစ်စေခဲ့ပုံ

ဂျပန်တို့သည် မော်လမြိုင်မှ ရန်ကုန်သို့ ချီတက်လာနေပြီး မကြာမီတွင် စစ်တောင်းမြစ်ကို ဖြတ်ကျော်တော့မည် ဖြစ်သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့က ဗြိတိသျှတိ့၏ ထိုးဖောက်ရန် မဖြစ်နိုင်သော အရှေ့တိုင်းခံတပ်ကြီးဖြစ်သည့် စင်ကာပူ ဂျပန်လက်အောက် ကျရောက်ခဲ့ပြီး မဟာမိတ်တပ်သား အယောက်ရှစ်သောင်း အဖမ်းခံခဲ့ရသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သြစတြေးလျနိုင်ငံ ဒါဝင်မြို့ (Darwin) ကို ဂျပန်တို့ ဗုံးကြဲခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် သြစတြေးလျ တပ်မတော် (AIF) ၏ တပ်ကြောင်း နှစ်ကြောင်း ဖြစ်သော အမှတ် ၆နှင့်...

ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၂
၁၉ ၄၂ ဒီဇင်ဘာလ မြန်မာပြည်တွင်းရှိ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် တိုက်ပွဲများ

၂၇ ဧပြီ ၁၉၄၂
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်းများ

၁၉၄၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လားရှိုးမြို့ အဖျက်ဆီးခံရသည်။ အတိတ်ကာလက အကြောင်းအရာများကို လွမ်းတမြေ့မြေ့ ဖြစ်နေရန် မလိုတော့သော်လည်း ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၏ ဆက်ဆံရေး တိုးမြှင့်လာနေသော အချိန်တွင် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်များက တိုင်းပြည်ကို စစ်တလင်း ဖြစ်စေခဲ့သော အင်အားကြီးနိုင်ငံများ အကြောင်းကိုတော့ အမှတ်ရသင့်ပေသည်။ အမေရိကန်၊ အင်္ဂလိပ်၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ ဂျပန်နှင့် အခြားစစ်သားဦးရေပေါင်း ငါးသိန်းကျော်မျှ မြန်မာပြည်တွင် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြပြီး မြို့ကြီးမြို့ငယ်တစ်ခုမကျန်၊ သင်္ဘောဆိပ်ကမ်း၊ လေဆိပ်၊ ဘူတာရုံ၊ ရေနံတွင်းများနှင့်...

၈ မတ် ၁၉၄၂
စစ်ကြီးအတွင်း ရန်ကုန်မြို့ ဂျပန်လက်အောက်သို့ ကျရောက်စဉ်

ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၂ - ၁ ဖေဖေါ်ဝါရီ ၁၉၄၂
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မော်လမြိုင်

၁၉ ၄၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအကုန်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရှိုဂျီယိုအိုင်ဒါ (Shojiro Iida) ခေါင်းဆောင်သော အမှတ် ၁၅ ဂျပန်တပ်မတော်အောက်ရှိ အမှတ် ၅၅ တပ်မသည် ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ မော်လမြိုင်ကို သိမ်းသည်။ ဂျပန်တို့၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ရန်ကုန်နှင့် တရုတ်ချန်ကေရှိတ်တို့အကြား (ဗမာလမ်းမကြီး “The Burma Road”) မဟာမိတ်တပ်များ၏ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်တောက်ရန် ဖြစ်သည်။ နောင် သုံးနှစ်ခွဲအတွင်း မြန်မာပြည် (အင်ဖယ်နှင့် ကိုဟီးမားအပါအဝင်)တွင် ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲများကြောင့် ဂျပန်၊ တရုတ်၊...

မတ် ၁၉၄၃
၁၉ ၄၃ ခုနှစ် ဒေါက်တာဘမော် ဂျပန်သို့ ရောက်ရှိစဉ်

ဂျပန်နိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် တိုဂျိုအပါအဝင် အခြားသူများနှင့် ဆွေးနွေးမှုများပြုလုပ်ရန် (သခင်မေ၊ ဦးသိန်းမောင်နှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့နှင့်အတူ) ဒေါက်တာဘမော် ၁၉ ၄၃ ခုနှစ် မတ်လ၌ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ဆိုက်ရောက်စဉ်။ နောက်မကြာမီတွင် ဒေါက်တာဘမော်သည် ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံအင်အားစု၏ မဟာမိတ်ဖြစ်လာသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ သို့မဟုတ် အဓိပတိ ဖြစ်လာလေသည်။

၁၉၄၃
“ဂျပန်တွေကို ဝေးဝေးရှောင်”

၁၉ ၄၃ ခုနှစ် - “ဂျပန်တွေကို ဝေးဝေးရှောင်” မြန်မာနိုင်ငံကို ဗုန်းကြဲရခြင်းမှာ မြန်မာတို့ကို မဟုတ်ဘဲ ဂျပန်များအတွက်သာ ရည်ရွယ်ကြောင်းကို မြန်မာရွာသားများအား ရှင်းပြထားသည့် အမေရိကန်လေတပ်မှ ဖြန့်ဝေသော လက်ကမ်းစာစောင်။

၂၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၄၃ - ၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၉၄၃
ကိုင်ရို ထိပ်သီးတွေ့ဆုံပွဲ

မဟာမိတ် ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသည့် သမ္မတ ဖရန်ကလင် ဒီလာနို ရိုစဗက်(Franklin Delano Roosevelt)၊ ဝန်ကြီးချုပ် ဝင်စတန်ချာချီ (Winston Churchill) နှင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ချန်ကေရှိတ်တို့သည် ကိုင်ရိုမြို့တွင် ကျင်းပသော ထိပ်သီးညီလာခံတွင် မြန်မာပြည် ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရေးနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဆွေးနွေးကြသည့်ပုံရိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ထိုဆွေးနွေးပွဲသို့ မဒမ်ချန်ကေရှိတ် (ပုံတွင် ဖော်ပြထားသူ)၊ မဟာမိတ်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှ စစ်ဦးစီးချုပ် လော့လူးဝစ်မောင့်ဘက်တန် (Lord Louis Mountbatten) နှင့် သူ၏ လက်ထောက် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး...

၃ သြဂုတ် ၁၉၄၄
၁၉၄၄ ခုနှစ် သမိုင်းဝင် မြစ်ကြီးနားတိုက်ပွဲ

၁၉ ၄၄ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့။ ကတုတ်ကျင်းများကို အကာအကွယ်ယူကာ ခုခံနေသော ဂျပန်တပ်သားများနှင့် အပြင်းအထန် တိုက်ပွဲဝင်ပြီး ၇၈ ရက်အကြာတွင် Merill’s Marauders အမည်ရှိ တပ်ဖွဲ့ အပါအဝင် အမေရိကန်၊ တရုတ်၊ ကချင်တပ်များသည် မြစ်ကြီးနားမြို့ကို ပြန်လည် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုရာဇဝင်တွင်သော ဝန်းရံတိုက်ခိုက်မှုတွင် စုစုပေါင်း လူ တစ်သောင်းနီးပါး ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် သေကြေခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ လွန်ခဲ့သော ၆၉ ခုနှစ်က မြစ်ကြီးနားကျွန်းသစ်ဆိုင် အပျက်အစီးများနံဘေးရှိ တပ်ကြပ်ကြီး...

၁၉၄၄
၁၉၄၄ ခုနှစ် တရုတ်တပ်များ မြစ်ကြီးနားသို့ ချဉ်းကပ်လာစဉ်

ဤပုံတွင် မြစ်ကြီးနားကို တိုက်ရန် ပြင်ဆင်နေသော အမှတ် ၃၂ ခြေလျင်တပ်မမှ စစ်သားများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အမေရိကန်-တရုတ် ပူးပေါင်းစစ်ဆင်ရေး (Merrill’s Marauders စစ်ဆင်ရေးအပါအဝင်)ဖြင့် မြစ်ကြီးနားကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဝန်းရံတိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဂျပန်တို့လက်ထဲမှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် အိန္ဒိယမှတရုတ်သို့ ဆက်စပ်သော “လီဒို လမ်းမကြီး” သို့မဟုတ် “စတီးဝဲလ်လမ်းမကြီး”ကို ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။

မတ် ၁၉၄၄ - သြဂုတ် ၁၉၄၄
မြစ်ကြီးနားကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရရှိခြင်း

၁၉၄၄ ခုနှစ်က မြစ်ကြီးနား လေယာဉ်ကွင်းတွင် အသက် ၁၀ နှစ် အရွယ် တရုတ်စစ်သားလေးအား မြင်ရစဉ်။ အမေရိကန်တပ်၊ တရုတ်တပ်တို့ဖြင့် အင်အားဖြည့်ထားသည့် ကချင်တပ်များသည် ၁၉၄၄ ခုနှစ် မတ်လက စတင်ကာ ၅ လကြာ ထိုးစစ်ဆင်မှု အပြီးတွင် မြစ်ကြီးနားကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ဘက်မှ ရရှိသည့် စစ်အင်အားထဲတွင် နာမည်ကျော် မယ်ရစ်လ်၏ ဖောက်ထွင်းသူများ (Merrill’s Marauders) ပါဝင်ခဲ့သည်။ နှစ်ဖက်စလုံး သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရသူ ဦးရေ ၇၀၀၀ ခန့် ရှိခဲ့သည်။...