အမေ့ခံအတိတ်
အမေ့ခံအတိတ်

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး (၁၉ ၄၂ - ၁၉ ၄၅)

ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၂
ရန်ကုန်မြို့ထဲတွင် ကင်းလှည့်နေသော ဘရင်းဂန်းတပ် သံချပ်ကာ ကားများ

ဤသည်မှာ ၁၉ ၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလက ဖြစ်၏။ တစ်မြို့လုံး အုတ်အော်သောင်းတင်း ဖြစ်လျက်ရှိသည်။ မြို့ထဲနှင့်သဘောၤကျင်းများ ဗုံးဒဏ် အကြီးအကျယ်ခံထားရပြီး ဓာတ်အားလိုင်းများ ဆိုးဆိုးဝါးဝါး ပျက်စီးသွားသည်။ အစာရေစာလည်း မလုံလောက်တော့။ သိန်းနှင့်ချီသော စစ်ဘေးဒုက္ခသည်များ မြို့ကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးရတော့သည်။ အမှတ် ၁၅ ဂျပန်တပ်မတော်သည် မော်လမြိုင်မှနေ မြောက်ဘက်သို့ ချီတက်လာနေသည်။ ဂျပန်တို့ စစ်တောင်းမြစ်အရောက်တွင် ဆက်လက်မချီတက်ဘဲ ရပ်တန့်သွားမည်ဟု အမှတ် ၁၇ အိန္ဒိယ တပ်မက မျှော်လင့်ထားသော်လည်း မကြာမီ ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျခြင်းနှင့်သာ ရင်ဆိုင်ရတော့သည်။ အမှတ်...

၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၂ - ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၂
မော်လမြိုင်တိုက်ပွဲ

၁၉ ၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရှိုဂျီယိုအိုင်ဒါ (Shojiro Iida) ခေါင်းဆောင်သော အမှတ် ၁၅ ဂျပန်တပ်မတော်သည် မော်လမြိုင်မြို့ကို ဝင်တိုက်သည်။ အဓိကစီးနင်းသူမှာ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟိရိုရှိတကူချိ - Lt. General Hiroshi Takeuchi လက်အောက်ရှိ) အမှတ် ၅၅ ဂျပန်တပ်မဖြစ်ကာ ယင်းတို့သည် ကော့ကရိတ်နှင့် ကျုံဒိုးမှတစ်ဆင့် မြို့၏အရှေ့အရပ်မှ စစ်ထိုးသည်။ အမှတ် ၃၃ ဂျပန်တပ်မကမူ ဘားအံမှတစ်ဆင့် အရှေ့မြောက်အရပ်မှ ချဉ်းကပ်လာသည်။ ဇန်နဝါရီလ...

မတ် ၁၉၄၃
၁၉ ၄၃ ခုနှစ် ဒေါက်တာဘမော် ဂျပန်သို့ ရောက်ရှိစဉ်

ဂျပန်နိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် တိုဂျိုအပါအဝင် အခြားသူများနှင့် ဆွေးနွေးမှုများပြုလုပ်ရန် (သခင်မေ၊ ဦးသိန်းမောင်နှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့နှင့်အတူ) ဒေါက်တာဘမော် ၁၉ ၄၃ ခုနှစ် မတ်လ၌ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ဆိုက်ရောက်စဉ်။ နောက်မကြာမီတွင် ဒေါက်တာဘမော်သည် ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံအင်အားစု၏ မဟာမိတ်ဖြစ်လာသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ သို့မဟုတ် အဓိပတိ ဖြစ်လာလေသည်။

၁၉၄၃
“ဂျပန်တွေကို ဝေးဝေးရှောင်”

၁၉ ၄၃ ခုနှစ် - “ဂျပန်တွေကို ဝေးဝေးရှောင်” မြန်မာနိုင်ငံကို ဗုန်းကြဲရခြင်းမှာ မြန်မာတို့ကို မဟုတ်ဘဲ ဂျပန်များအတွက်သာ ရည်ရွယ်ကြောင်းကို မြန်မာရွာသားများအား ရှင်းပြထားသည့် အမေရိကန်လေတပ်မှ ဖြန့်ဝေသော လက်ကမ်းစာစောင်။

၂၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၄၃ - ၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၉၄၃
ကိုင်ရို ထိပ်သီးတွေ့ဆုံပွဲ

မဟာမိတ် ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသည့် သမ္မတ ဖရန်ကလင် ဒီလာနို ရိုစဗက်(Franklin Delano Roosevelt)၊ ဝန်ကြီးချုပ် ဝင်စတန်ချာချီ (Winston Churchill) နှင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ချန်ကေရှိတ်တို့သည် ကိုင်ရိုမြို့တွင် ကျင်းပသော ထိပ်သီးညီလာခံတွင် မြန်မာပြည် ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရေးနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဆွေးနွေးကြသည့်ပုံရိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ထိုဆွေးနွေးပွဲသို့ မဒမ်ချန်ကေရှိတ် (ပုံတွင် ဖော်ပြထားသူ)၊ မဟာမိတ်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှ စစ်ဦးစီးချုပ် လော့လူးဝစ်မောင့်ဘက်တန် (Lord Louis Mountbatten) နှင့် သူ၏ လက်ထောက် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး...

၃ သြဂုတ် ၁၉၄၄
၁၉၄၄ ခုနှစ် သမိုင်းဝင် မြစ်ကြီးနားတိုက်ပွဲ

၁၉ ၄၄ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့။ ကတုတ်ကျင်းများကို အကာအကွယ်ယူကာ ခုခံနေသော ဂျပန်တပ်သားများနှင့် အပြင်းအထန် တိုက်ပွဲဝင်ပြီး ၇၈ ရက်အကြာတွင် Merill’s Marauders အမည်ရှိ တပ်ဖွဲ့ အပါအဝင် အမေရိကန်၊ တရုတ်၊ ကချင်တပ်များသည် မြစ်ကြီးနားမြို့ကို ပြန်လည် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုရာဇဝင်တွင်သော ဝန်းရံတိုက်ခိုက်မှုတွင် စုစုပေါင်း လူ တစ်သောင်းနီးပါး ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် သေကြေခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ လွန်ခဲ့သော ၆၉ ခုနှစ်က မြစ်ကြီးနားကျွန်းသစ်ဆိုင် အပျက်အစီးများနံဘေးရှိ တပ်ကြပ်ကြီး...

၁၉၄၄
၁၉၄၄ ခုနှစ် တရုတ်တပ်များ မြစ်ကြီးနားသို့ ချဉ်းကပ်လာစဉ်

ဤပုံတွင် မြစ်ကြီးနားကို တိုက်ရန် ပြင်ဆင်နေသော အမှတ် ၃၂ ခြေလျင်တပ်မမှ စစ်သားများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အမေရိကန်-တရုတ် ပူးပေါင်းစစ်ဆင်ရေး (Merrill’s Marauders စစ်ဆင်ရေးအပါအဝင်)ဖြင့် မြစ်ကြီးနားကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဝန်းရံတိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဂျပန်တို့လက်ထဲမှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် အိန္ဒိယမှတရုတ်သို့ ဆက်စပ်သော “လီဒို လမ်းမကြီး” သို့မဟုတ် “စတီးဝဲလ်လမ်းမကြီး”ကို ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။

မတ် ၁၉၄၄ - သြဂုတ် ၁၉၄၄
မြစ်ကြီးနားကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရရှိခြင်း

၁၉၄၄ ခုနှစ်က မြစ်ကြီးနား လေယာဉ်ကွင်းတွင် အသက် ၁၀ နှစ် အရွယ် တရုတ်စစ်သားလေးအား မြင်ရစဉ်။ အမေရိကန်တပ်၊ တရုတ်တပ်တို့ဖြင့် အင်အားဖြည့်ထားသည့် ကချင်တပ်များသည် ၁၉၄၄ ခုနှစ် မတ်လက စတင်ကာ ၅ လကြာ ထိုးစစ်ဆင်မှု အပြီးတွင် မြစ်ကြီးနားကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ဘက်မှ ရရှိသည့် စစ်အင်အားထဲတွင် နာမည်ကျော် မယ်ရစ်လ်၏ ဖောက်ထွင်းသူများ (Merrill’s Marauders) ပါဝင်ခဲ့သည်။ နှစ်ဖက်စလုံး သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရသူ ဦးရေ ၇၀၀၀ ခန့် ရှိခဲ့သည်။...

ဇွန် ၁၉၄၄
အင်ဖာနှင့် ကိုဟီမာ တိုက်ပွဲများ

၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ အင်ဖာနှင့် ကိုဟီမာဒေသများ၌ ဂျပန်တပ်များကို မဟာမိတ်တပ်များက ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အင်ဖာနှင့် ကိုဟီမာတိုက်ပွဲများသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် ဂျပန်တို့ အရေးနိမ့်ရန် အကြောင်းဖန်လာသော တိုက်ပွဲများ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အရေးအပါဆုံးသော တိုက်ပွဲများထဲ အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ စတာလင်ဂရတ်တိုက်ပွဲကဲ့သို့ပင် ထိုတိုက်ပွဲများသည်လည်း ကံကြမ္မာ အလှည့်အပြောင်း ဖြစ်သွားခဲ့စေသော တိုက်ပွဲများ ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာတို့ကို ဂျပန်တို့ တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ခဲ့ပါက ကမ္ဘာ့သမိုင်းသည် တစ်နည်းတစ်ဖုံ ဖြစ်သွားခဲ့နိုင်သည်။ မဟာမိတ်တို့၏ အောင်ပွဲသည် ထိုနှစ်အတွင်း တရုတ်သို့...

၁၉၄၄
အမေရိကန်စစ်သားလေးနှင့် ကချင်ကလေးငယ်

၁၉၄၄ ခုနှစ် ကချင်တောင်တန်းဒေသ တစ်နေရာ၌ အမေရိကန်စစ်သား ဝိန်းမာတင် (Wayne Martin)က ကလေးငယ်တစ်ဦးအား ပီကေ ပေးနေသည့်ပုံ။ စစ်သားမာတင်သည် ဂျပန်တို့ကို ခုခံသည့် အမေရိကန် အထူးတပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သော မယ်ရစ်လ်၏ ဖောက်ထွင်းသူများ (Merrill’s Marauders) အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က အမေရိကန်နှင့် တရုတ်တပ်များသည် မြစ်ကြီးနားကို သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ဂျပန်တို့နှင့် တိုက်ခိုက်နေကြချိန် ဖြစ်သည်။

၁၈ ဇူလိုင် ၁၉၄၄
မြန်မာ့သမိုင်းကြောင်းကို ပြောင်းစေခဲ့သော တိုက်ပွဲများ

၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့သည် မော်ကွန်းတင်လောက်သည့် အင်ဖာနှင့် ကိုဟီမာ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့်နေ့ ဖြစ်သည်။ ထိုစစ်ပွဲများကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အနေအထားကို ပြောင်းလဲခဲ့သည့် စတာလင်ဂရတ် (Stalingrad) တိုက်ပွဲနှင့် အလားတူ အာရှတိုက်ပွဲများဟု အများက သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မဏိပူရနှင့် မြန်မာနယ်စပ်တွင် ၁၉၄၄ ခုနှစ် မတ်လမှ ဇူလိုင်လအတွင်း ဗြိတိသျှ၊ အိန္ဒိယ၊ ဂေါ်ရခါး၊ ဂျပန် တပ်သားပေါင်း တစ်သိန်းမျှ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရ၊ သေဆုံးခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ ဂျပန်တို့က အနိုင်ရပြီး အင်ဖာမှ...

၁၅ ဇွန် ၁၉၄၅
၁၉ ၄၅ ခုနှစ် ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်းတလျှောက် အောင်ပွဲခံချီတက်နေသော မဟာမိတ်တပ်များ

၁၉ ၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်းတလျှောက် စစ်သေနာပတိ ဗြိတိသျှဗိုလ်ချုပ်ကြီး လော့ဒ်လူဝီမောင့်ဘက်တန်၏ မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ အောင်ပွဲခံချီတက်ပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စစ်ရေးပြချီတက်ပွဲအခမ်းအနားကို ဂျူဗလီဟောနှင့် ဟိုလီးထရင်နတီ ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းအနီးရှိ မွန်ဂိုမာရီလမ်းဆုံ၌ကျင်းပသည်။ အိန္ဒိယတပ်မတော် တော်ဝင်ရေတပ်၊ ဗြိတိသျှကမ်းတက်တပ်၊ အမေရိကန်တပ်မတော်၊ တရုတ်တပ်မတော်နှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းခေါင်းဆောင်သော ဗမာ့မျိုးချစ်တပ်မတော်တို့မှ တပ်စုများ ချီတက်အလေးပြုကြသည်။

၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၅
၁၉ ၄၅ ခုနှစ် မြန်မာ “စက္ကူဖြူစာတမ်း”

၁၉ ၄၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့က အမေရိကန် ရေတပ်သင်္ဘော (USS Missouri) ပေါ်တွင် ဂျပန်အင်ပါယာသည် မဟာမိတ်တပ်များထံ တရားဝင်လက်နက်ချသည်။ ထိုနေ့က မဟာမိတ်တပ်၏ စစ်သင်္ဘောများနှင့် ရေငုပ်သင်္ဘောအစီး ၁၀၀ ကျော်ခန့် တိုကျိုပင်လယ်အော်၌ ရှိနေခဲ့သည်။ မဟာမိတ်အင်အားစု၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် မဟာမိတ်တပ်များ၏ စစ်သေနာပတိ အမေရိကန်တပ်မတော် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဒေါက်ဂလပ်စ်မက်အာသာ (Douglas MacArthur)ကလည်းကောင်း၊ ဂျပန်ဘက်မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ရှိဂဲမစ်စု မမိုရု (Shigetmitsu Mamoru - ပွဲတက်ဦးထုပ်အမြင့်နှင့်...

စက်တင်ဘာ ၁၉၄၅
ဂျပန်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရအိမ်တော်၌ တရားဝင် လက်နက်ချစဉ်

သြဂုတ် ၁၉၄၅
ဂျပန်တို့ လက်နက်ချခြင်း

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမတွင် ၁၉၄၅ ခုနှစ် သြဂုတ်လတွင် ဂျပန်တပ်တို့ လက်နက်ချခြင်းအခမ်းအနား ကျင်းပခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ကာလတစ်လျှောက် အကြီးမားဆုံး စစ်တပ်ဖြစ်သည့် လက်နက်ကိုင် စစ်သည်တစ်သန်း ပါဝင်သော အမှတ် ၁၄ ဗြိတိသျှတပ်သည် ဗမာပြည် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ ဂျပန်တပ်မတော်ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် စစ်ပွဲအပြီးတွင် မာလာယုကျွန်းကို ဝင်ရောက်ရန် ပြင်ဆင်နေခဲ့ကြသည်။ ဓာတ်ပုံထဲတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမကို နောက်ခံအဖြစ် တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်။

၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၅
လီဒိုလမ်းမကြီး ဝါ စတီးဝဲလ်လမ်းမကြီး

၁၉ ၄၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် လီဒိုလမ်းမကြီး ဝါ စတီးဝဲလ်လမ်းမကြီး (Ledo or Stillwell Road)ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုလမ်းမကြီးသည် အာသံပြည်၊ လီဒိုမြို့နှင့် ယူနန်ပြည်၊ ကူမင်းမြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ထားသည်။ တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားသည့် မဟာမိတ်တပ်များ၏ အသက်သွေးကြောဖြစ်ခဲ့သော ထိုလမ်းမကြီးကို အာဖရိကန်-အမေရိကန်လူမျိုး ထောင်ချီကာ တည်ဆောက်ခဲ့ရသည်။ လီဒိုလမ်းမကြီးသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည့် အကြီးစားတည်ဆောက်မှုများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်-မြန်မာ-အိန္ဒိယစစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး “ဗနီဂါ ဂျိုး” စတီးလ်ဝဲလ်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့်...

မေ ၁၉၄၅
ရန်ကုန်မြို့သိမ်း ဒရက်ကူလာ စစ်ဆင်ရေး

၁၉၄၅ ခုနှစ် မေလတွင် မဟာမိတ်တပ်များသည် (Operation Dracula ဒရက်ကူလာ စစ်ဆင်ရေးဖြင့်) ရန်ကုန်ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ အမှတ် ၁၇ အိန္ဒိယခြေမြန်တပ်မသည် တောင်ဘက်ရှိ ပဲခူးမှ ချီတက်လာခဲ့သည်။ မေလ ၂ ရက်နေ့တွင် ထောက်လှမ်းရေးလေယာဉ်တစ်စီးက ထောင်၏အမိုးပေါ်တွင် ဗြိတိသျှလူမျိုးအကျဉ်းသားများ ရေးထားသော “Japs Gone, Extract Digit” “ဂျပန်များထွက်သွားပြီ၊ အမြန်လာပါ” ဟူသော စာကို တွေ့ရှိသွားခဲ့သည်။ (တော်ဝင်လေတပ် ဗန်းစကားအရ Extract Digit သည် အမြန်လာပါ ဟု အဓိပ္ဗါယ်ရသည်။)...

၂၀ ဧပြီ ၁၉၄၅
မဟာမိတ်တပ်များ ပျဉ်းမနားမြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့စဉ်

၁၉၄၅
လီဟင် ဘုရင်မ

မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်မှ အိမ်နီးချင်း လီဟင်လူမျိုးစု၏ ဘုရင်မ (၁၉ ၄၅ ခုနှစ်ဝန်းကျင်)။ လီဟင်မျိုးနွယ်များသည် ယနေ့ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အနောက်ဘက်ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည်။ လီဟင်လူမျိုးတို့သည် မြန်မာဘာသာဖြင့် ဆက်နွယ် ဘာသာစကားတစ်ခုကို ပြောဆိုကြပြီး တသီးတသန့် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း ထိုဒေသသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတ နိုင်ငံအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခံလိုက်ရသည်။

၁၅ မေ ၁၉၄၅
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စလင်းနှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့အကြား ဆက်ဆံရေး

၁၉၄၅ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့က ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် အောင်လံမြို့နေ၍ ဧရာဝတီမြစ်ကို ဖြတ်သန်းသည်။ မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မိတ္ထီလာမြို့သို့ လေယာဉ်ဖြင့် ခရီးဆက်ကာ အမှတ် ၁၄ ဗြိတိသျှ တပ်မတော်၏ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝီလီယံ စလင်း (Lt. General William Slim)နှင့် ပထမဆုံး အကြိမ် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ အမှတ် ၁၄ တပ်မတော်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင်းက အင်အားအကြီးမားဆုံး ဓနသဟာယစစ်တပ် ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ၊ အာဖရိကန်၊ ဗြိတိသျှ၊ ဂေါ်ရခါး၊...